Επειδή τον πιάσανε πάλι στο στόμα τους ορισμένοι, καιρός να αναλάβω εγώ δράση: Ο Ισοκράτης όταν μιλάει για μετέχοντες της ημετέρας παιδείας, εννοεί το εξή: ▫️ η Αθήνα ξεπέρασε τόσο πολύ τους άλλους ανθρώπους στη σκέψη και στον λόγο, ώστε οι μαθητές της έγιναν δάσκαλοι των υπολοίπων· και έκανε το όνομα «Έλληνες» να ΦΑΙΝΕΤΑΙ πλέον ότι δεν δηλώνει το γένος αλλά τη διάνοια, και να αποκαλούνται Έλληνες περισσότερο όσοι μετέχουν της δικής μας παιδεύσεως παρά όσοι μετέχουν της κοινής φύσεως. Ο Πανηγυρικός είναι πανηγυρικός-πολιτικός λόγος με ξεκάθαρο σκοπό: να καλέσει τους Έλληνες σε ομόνοια και κοινή εκστρατεία εναντίον των βαρβάρων (Περσών), με την Αθήνα σε ηγετική θέση. Στο ίδιο έργο (§§23-25) ο Ισοκράτης τονίζει με έμφαση την αθηναϊκή αυτοχθονία και την καθαρότητα του γένους: οι Αθηναίοι δεν είναι μίγμα φυλών, δεν εκδίωξαν άλλους, αλλά γεννήθηκαν από την ίδια τη γη. Δεν πρόκειται για άνθρωπο που αρνείται τη σημασία του γένους. Η φράση είναι ρητορική υπερβολή προς δόξαν της Αθήνας. Η «ἡμετέρα παίδευσις» είναι η αθηναϊκή παιδεία (ρητορική, πολιτική σκέψη, λόγος), όχι κάποια αφηρημένη «ελληνική» με τη σημερινή έννοια. Ο Ισοκράτης λέει ότι η Αθήνα ανέβασε τόσο ψηλά το επίπεδο, ώστε το να μετέχει κανείς σε αυτήν την παιδεία θεωρείται πλέον πιο χαρακτηριστικό γνώρισμα του «Έλληνα» από την απλή κοινή καταγωγή. Με άλλα λόγια, εξυψώνει την αθηναϊκή κουλτούρα σε σημείο που γίνεται το μέτρο της ελληνικότητας. Το χωρίο συρρικνώνει μάλλον παρά διευρύνει την έννοια του Έλληνα: δεν ανοίγει την πόρτα σε οποιονδήποτε βάρβαρο, αλλά υπονοεί ότι ακόμη και Έλληνες που δεν έχουν μερίδιο στην ανώτερη αθηναϊκή παιδεία υστερούν. Ο Ισοκράτης δεν λέει πουθενά ότι η παιδεία μετατρέπει τον βάρβαρο σε πλήρες μέλος του ελληνικού έθνους. Αντίθετα, σε όλο του το έργο οι βάρβαροι παραμένουν οι εκ φύσεως εχθροί που πρέπει να υποταχθούν ή να εκστρατεύσει κανείς εναντίον τους. Η χρήση της ρήσης ως «απόδειξη» ότι ο Ισοκράτης δικαιολογούσε την ένταξη αλλόφυλων κάθε είδους στο ελληνικό έθνος μέσω της παιδείας είναι ανιστόρητη και αποσπασματική. Αγνοεί: ▫️το σύνολο του Πανηγυρικού και των άλλων έργων του, ▫️την έντονη αντιδιαστολή Ελλήνων–βαρβάρων, ▫️την έμφαση στην αθηναϊκή αυτοχθονία, ▫️και το γεγονός ότι μιλάει σε πλαίσιο παν-ελληνικής ενότητας εναντίον εξωτερικού εχθρού, όχι πολυπολιτισμικής ένταξης. #Ισοκράτης #Αθήνα #Παιδεία
