Archimedes era sin sia tabletta cura ch’el è vegnì mazzà d’in schuldà roman. Suna quai natiral? Betg propi. E tuttina pudain nus arrivar exact là, sche nus “actualisain” il passà avunda. Prest mintga cultura ha ediziuns modernisadas d’auturs pli vegls, ensemen cun discussiuns davart l’ortografia, il vocabulari, las annotaziuns editorialas e l’adattaziun al lectur contemporan. In antiquari m’ha ditg ina giada che “la patina dal temp dat valur” e po far la differenza tranter in original ed ina copia bunmartgada. Jau avrel “Essais da dumengia” da Constantin Noica, arrivel tar la prefaziun da l’editur en l’ediziun Humanitas dal 1992 e legel che “l’ortografia è vegnida actualisada”. Leger Noica avess pudì esser ina spassegiada tras ils onns 1930 e 1940. Empè da quai faschain nus quella spassegiada cun egliers moderns, sesend comodamain en in Uber, senza tema da ans perder — vul dir, senza il ristg da betg chapir ils pleds da quella epoca, che avessan simplamain pudì vegnir “traducids” en notas a pe da pagina. Tge fiss, sche nus prendessan er las gasettas da quella epoca e las “actualisassan”? E forsa duessan nus era far in rebranding da las reclamas da quel temp, per che noss neurons na stoppian betg lavurar memia bler, sco sche nus fissan en in escape room. Pertge ans fermar qua? Nus pudessan era actualisar ils cudeschs d’istorgia e scriver che Archimedes da Siracusa è vegnì mazzà d’in schuldà roman durant ch’el fascheva matematica sin sia tabletta. L’idea da basa resta tuttina, na? Mo l’epoca svanescha. Ed anc ina chaussa: pertge n’“actualiseschan” ils matematichers betg Pythagoras? Els pon midar la notaziun. Els pon declerar la demonstraziun autramain. Els pon schizunt construir la figura online cun in’animaziun che sa sviluppa davant ils egls dals scolars. Ma il teorem da Pythagoras resta il teorem da Pythagoras. Sche nus legin in autur pli vegl, pertge na mantegnain nus betg era la lingua da ses temp — e mettain las explicaziuns modernas en las notas? Ed ina davosa dumonda a Humanitas ed a quels che lavuran en ils departaments universitars da litteratura e filologia: sche ils scolars dad oz “actualiseschan” vus en in pèr decennis cun # ed emojis, fiss quai per vus en urden? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #EssaisDaDumengia #Archimedes #Pythagoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtografiaActualisada #IstorgiaDaLaLingua #20260920_1926 #Rumantsch #Romansh #Svizra #Switzerland #Litteratura #Istorgia
