Search

Archimedes a wrug bos gans y tablet pan veu ev lethys gans sodhek Romanek. A son natural? Na, nyns yw. Hag yn ta, mars “daskor” an tremenedh yn splann lowr, yth yw hemma yn tyller le may hyllyn dos. Nes pub gonisogeth a’n bys a’n jeves dyllansow nowedhys a skriforyon coth, gans dadhelow a-dro dhe orthography, gerlyver, notennow redaksyonel ha’n fordh dhe aswon an tekst dhe redyer an termyn a-lemmyn. Un gwerther hen dra a leveris dhymm unnweyth bos “patina an termyn a rei gwerth” hag y gall bos an dyffrans ynter gwreythyn ha kopïa marow. My a ygor “Essayow Sul” gans Constantin Noica, a dheu dhe raglavar an dyllador yn dyllans Humanitas 1992, hag a wel bos “an orthography wedi bos daskorys”. Redya Noica a allsa bos kelgh yn blydhenyow 1930–1940. Yn le henna, ni a wra an kelgh-ma gans gwederow modern, esedhys yn ystayl yn Uber, heb own dhe golli’n hens — hemma yw, heb an peryl na wrussyn ni konvedhes geryow an termyn-na, a allsa bos “treylyes” yn notennow yn-dann an folen. Ha mars ni a gemer an lyvrow nowodhow a’n termyn-na hag a “daskor” y’ga? Ha mars ni a wra rebranding dhe’n hysbysansow a’n termyn-na, rag na wra’gan neuronow oberi re hir, kepar hag yn escape room? Prag hedhi ama? Ni a all daskor ynwedh an lyvrow istori ha skrifa bos Archimedes a Syracuse lethys gans sodhek Romanek pan o ev ow kewri mathematek war y tablet. An tybyans gwredh a gerys an keth, nyns eus? Saw an termyn a goll. Hag un peth arta: prag na wra mathemategoryon “daskor” Pythagoras? Y hyllyn chanjya an notasyon. Y hyllyn displegya an provyans yn fordh aral. Y hyllyn ynwedh gwul an linen online gans animation hag ev ow tevi yn-dann lagasow an dyskyblon. Mes theorem Pythagoras a gerys theorem Pythagoras. Ytho, pan redyn ni skrifor coth, prag na wren ni gwitha ynwedh yeth y dermyn — ha gorra an displegyansow modern yn notennow? Hag unn govyn diwettha dhe Humanitas ha dhe’n re a wra ober yn departementow llen ha filologi yn universita: mars dyskyblon a-lemmyn a “daskor” hwi a-ji dhe dew dhesempas gans # hag emoji, a vynnsegh hwi henna? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #EssayowSul #Archimedes #Pythagoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrthographyDaskorys #IstoriAnYeth #20260920_1926 #Kernewek #Cornish #Kernow #Cornwall #UnitedKingdom #Literature #History

Arkimedi ishte me tabletin e tij kur një ushtar romak e vrau. Tingëllon natyrshëm? Jo fort. E megjithatë, pikërisht aty mund të arrijmë nëse e “përditësojmë” mjaftueshëm të kaluarën. Pothuajse çdo kulturë ka botime të modernizuara të autorëve më të vjetër, bashkë me debate për drejtshkrimin, fjalorin, shënimet redaktoriale dhe përshtatjen për lexuesin bashkëkohor. Një antikuar më tha një herë se “patina e kohës i jep vlerë” dhe mund të bëjë dallimin mes një origjinali dhe një kopjeje të lirë. Hap “Ese të së Dielës” të Constantin Noica-s, arrij te parathënia e botuesit në botimin Humanitas të vitit 1992 dhe lexoj se “drejtshkrimi është përditësuar”. Të lexosh Noica-n mund të ishte si një shëtitje në vitet 1930–1940. Në vend të kësaj, e bëjmë këtë shëtitje me syze moderne, ulur rehat në një Uber, pa frikë se mos humbasim rrugën — domethënë, pa rrezikun që të mos kuptojmë fjalët e kohës, të cilat mund të ishin “përkthyer” thjesht në shënime poshtë faqes. Po sikur të merrnim edhe gazetat e kohës dhe t’i “përditësonim”? Dhe ndoshta edhe reklamat e asaj kohe t’i kalonim përmes një rebranding-u, që neuronet tona të mos lodhen shumë, si në një escape room. Pse të ndalemi këtu? Mund të përditësojmë edhe tekstet e historisë dhe të shkruajmë se Arkimedi i Sirakuzës u vra nga një ushtar romak ndërsa bënte matematikë në tabletin e tij. Ideja bazë mbetet e njëjta, apo jo? Vetëm epoka zhduket. Dhe edhe diçka: pse matematikanët nuk e “përditësojnë” Pitagorën? Mund të ndryshojnë shënimet. Mund ta shpjegojnë ndryshe provën. Mund edhe ta ndërtojnë figurën online me një animacion që shfaqet para syve të nxënësve. Por teorema e Pitagorës mbetet teorema e Pitagorës. Atëherë, kur lexojmë një autor të vjetër, pse të mos ruajmë edhe gjuhën e epokës së tij — ndërsa shpjegimet moderne t’i vendosim në shënime? Dhe një pyetje e fundit për Humanitas dhe për ata që punojnë në fakultetet e letërsisë dhe filologjisë: nëse pas disa dekadash nxënësit e sotëm ju “përditësojnë” me # dhe emoji, a do t’ju pëlqente? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #EseTëSëDielës #Arkimedi #Pitagora #Hashtag #Emoji #MrStorywise #DrejtshkrimIPërditësuar #HistoriaEGjuhës #20260920_1926 #Shqip #Albanian #Shqipëri #Albania #Letërsi #Histori

Archimedes oli oma tahvelarvuti taga, kui Rooma sõdur ta tappis. Kõlab loomulikult? Mitte eriti. Ja ometi võime just sinna jõuda, kui minevikku piisavalt „uuendame“. Peaaegu igas kultuuris leidub vanemate autorite moderniseeritud väljaandeid ning arutelusid õigekirja, sõnavara, toimetajamärkuste ja tänapäeva lugejale kohandamise üle. Üks antikvaar ütles mulle kord, et „aja paatina annab väärtust“ ja võib olla see, mis eristab originaali odavast koopiast. Avan Constantin Noica „Pühapäevased esseed“, jõuan Humanitase 1992. aasta väljaande kirjastaja eessõnani ja loen, et „õigekirja on ajakohastatud“. Noica lugemine võiks olla jalutuskäik läbi 1930. ja 1940. aastate. Selle asemel liigume tollases ajas moodsate prillidega, mugavalt Uberis istudes, ilma hirmuta eksida — ehk ilma riskita, et me ei mõista tolle aja sõnu, mida oleks võinud lihtsalt joonealustes märkustes „tõlkida“. Aga mis oleks, kui võtaksime ka tolleaegsed ajalehed ja „uuendaksime“ need? Ja miks mitte teha tolleaegsetele reklaamidele rebranding, et meie neuronid ei peaks liiga palju tööd tegema, nagu oleksime escape room’is? Miks siin peatuda? Võiksime uuendada ka ajalooõpikuid ja kirjutada, et Sürakuusa Archimedes tapeti Rooma sõduri poolt ajal, mil ta oma tahvelarvutis matemaatikat tegi. Põhiidee jääb samaks, eks? Ainult ajastu kaob. Ja veel üks asi: miks matemaatikud Pythagorast ei „uuenda“? Nad võivad muuta tähistust. Nad võivad tõestust teisiti selgitada. Nad võivad isegi joonise veebis animatsioonina õpilaste silme ees üles ehitada. Aga Pythagorase teoreem jääb Pythagorase teoreemiks. Kui me siis loeme vana autorit, miks mitte säilitada ka tema ajastu keel — ja panna tänapäevased selgitused märkustesse? Ja viimane küsimus Humanitasele ning ülikoolide kirjanduse ja filoloogia inimestele: kui tänased kooliõpilased teid mõnekümne aasta pärast # ja emoji’dega „uuendavad“, kas see meeldiks teile? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #PühapäevasedEssees #Archimedes #Pythagoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #UuendatudÕigekiri #KeeleAjalugu #20260920_1926 #Eesti #Estonian #EestiMaa #Estonia #Kirjandus #Ajalugu

Archimede al jere sul so tablet cuant che un soldât roman lu à copât. Al sunâ naturâl? No masse. E dut câs, se o “aiornìn” avonde il passât, o podìn rivâ propit culì. Cussì come in cuasi dutis lis culturis, a son edizions modernizadis di autôrs plui antîcs, cun discussions su ortografie, lessic, notis editoriâls e adatament pal letôr di vuê. Un antiquari mi à dit une volte che “la patine dal timp e je une valôr” e e pues fâ la diference tra un origjinâl e une copie di pôc valôr. O vierç “Sajs di Domenie” di Constantin Noica, o rivi ae prefazion dal editôr inte edizion Humanitas dal 1992 e o scuvierç che “la ortografie e je stade aiornade”. Lei Noica al podeve jessi come fâ une passeade tai agns 1930–1940. Invezit, o fasìn cheste passeade cun ocjâi modernis, comuts dentri un Uber, cence pôre di pierdisi — ven a stâi, cence il risc di no capî lis peraulis di chê epoche, che a podevin jessi semplicementri “tradotis” intes notis a pît di pagjine. E se o cjolessìn ancje i gjornâi di chê epoche e ju “aiornassìn”? E magari o podaressìn fâ ancje un rebranding des publicitâts di chei timps, cussì che i nestris neuronis no vedin di lavorâ masse, come se o fossin intun escape room. Parcè fermâsi culì? O podìn aiornâ ancje i libris di storie e scrivi che Archimede di Siracuse al è stât copât di un soldât roman intant che al faseve matematiche sul so tablet. La idee di fonde e reste la stesse, no? E sparìs dome la epoche. E ancjemò une robe: parcè i matematics no “aiornin” Pitagore? A puedin cambiâ la notazion. A puedin spiegâ la dimostrazion in un altri mût. A puedin ancje costruî il dissen online, cuntune animazion che si forme denant dai voi dai scolârs. Ma il teoreme di Pitagore al reste il teoreme di Pitagore. Alore, cuant che o leìn un autôr antîc, parcè no conservâ ancje la lenghe dal so timp — e meti lis spiegazions modernis intes notis? E une ultime domande par Humanitas e par chei che a lavorin tes facoltâts di letaris e filologjie: se fra cualchi deceni i scolârs di vuê us “aiornin” cun # e emoji, us plasarèsial? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #SajsDiDomenie #Archimede #Pitagore #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtografieAiornade #StorieDeLenghe #20260920_1926 #Furlan #Friulian #Friûl #Italia #Italy #Leterature #Storie

Archimede el gera co la so tablet quando che un soldà romano el l’ha copà. Sona naturale? Mia tanto. E però, se “atualizémo” abbastanza el pasà, podémo rivar proprio qua. Quasi ogni cultura la ga edission modernizà de autori veci, co discussion su ortografia, vocabolario, note editoriali e adatamento par el letor de ancuo. Un antiquario el me ga dito una volta che “la patina del tempo la dà valor” e la pol far la diferenza tra un originale e una copia da poco. Verzo “Saggi de Domenega” de Constantin Noica, rivo a la prefassion de l’editor ne l’edission Humanitas del 1992 e scopro che “l’ortografia la xe stà atualizada”. Lézar Noica el podaria èsar sta come far una passegiada nei ani 1930–1940. Inveze, fasémo sta passegiada co ociai moderni, comodi dentro a un Uber, sensa paura de perderse — cioè sensa el rischio de no capir le parole de quel tempo, che le se podaria semplicemente “tradùzar” in nota a piè de pagina. E se ciapàsimo anca i giornai de l’epoca e li “atualizàsimo”? E magari podémo far anca un rebranding de le publicità de quel tempo, cussì i nostri neuroni no i ga da lavorar massa, come se fóssimo in un escape room. Parché fermarse qua? Podémo atualizar anca i libri de storia e scrìvar che Archimede de Siracusa el xe stà copà da un soldà romano mentre el faseva matematica su la so tablet. L’idea de fondo la resta la stessa, no? Sparisse solo l’epoca. E ancora una roba: parché i matematici no i “atualiza” Pitagora? I pol cambiar la notazion. I pol spiegar la dimostrazion in n’altro modo. I pol anca costruir el disegno online, co una animazion che la se forma davanti ai oci dei scolari. Ma el teorema de Pitagora el resta el teorema de Pitagora. Alora, quando che lézemo un autor vecio, parché no conservar anca la lengua del so tempo — e meter le spiegazion moderne in nota? E una ultima domanda par Humanitas e par quei che i lavora ne le facoltà de lettere e filologia: se fra qualche decenio i scolari de ancuo i ve “atualiza” co # e emoji, ve piase? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #SaggiDeDomenega #Archimede #Pitagora #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtografiaAtualizada #StoriaDeLaLengua #20260920_1926 #Veneto #Venetian #Veneto #Italia #Italy #Letteratura #Storia

Archimedi era supra a so tabletta quannu un surdatu rumanu l’ammazzau. Sona naturali? Nun tantu. Eppuru, si “attualizzamu” abbastanza u passatu, putemu arrivari propriu cca. Quasi ogni cultura havi edizzioni mudernizzati di auturi antichi, cu discussioni supra l’ortugrafia, u vucabbulariu, li noti editoriali e l’adattamentu pi lu litturi cuntimpuraneu. Un antiquariu mi dissi na vota ca “a patina dû tempu duna valuri” e pò fari a diffirenza tra un urigginali e na copia economica. Apro “Saggi di Duminica” di Constantin Noica, arrivu ô prefaziu di l’edituri nta l’edizzioni Humanitas dû 1992 e scummogghiu ca “l’ortugrafia fu attualizzata”. Lèggiri Noica putìa essiri comu fari na passiata ntê anni 1930–1940. Inveci, facemu sta passiata cu occhiali muderni, assittati còmodi nta n’Uber, senza timuri di pèrdiri a strata — vali a diri, senza u risicu di nun capiri li paroli dâ so èpuca, ca si putìanu simplicimenti “tradùciri” ntê noti a pedi di pàggina. E si pigghiassimu puru li jurnali di dda èpuca e li “attualizzassimu”? E magari putìamu fari puru un rebranding dî pubblicità d’allura, accussì li nostri neuroni nun hannu a travagghiari troppu, comu si fussimu nta n’escape room. Picchì firmàrisi cca? Putìamu attualizzari puru li libri di storia e scrìviri ca Archimedi di Sarausa fu ammazzatu di un surdatu rumanu mentri facìa matematica supra a so tabletta. L’idea di funnu arresta a stessa, no? Sparisci sulu l’èpuca. E n’autra cosa: picchì li matematici nun “attualìzzanu” Pitagora? Ponnu canciari a nutazzioni. Ponnu spiegari a dimustrazioni nta n’autru modu. Ponnu puru custruiri u disegnu online cu n’animazzioni ca si forma davanti all’occhi dî sculari. Ma u tiurema di Pitagora arresta u tiurema di Pitagora. Allura, quannu liggemu un auturi anticu, picchì nun mantèniri puru a lingua dâ so èpuca — e mèttiri li spiegazzioni muderni ntê noti? E n’ùrtima dumanna pi Humanitas e pi chiddi chi travagghianu ntê facoltà di littri e filuluggìa: si tra quarchi dicènniu li sculari d’oggi vi “attualìzzanu” cu # e emoji, vi piacissi? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #SaggiDiDuminica #Archimedi #Pitagora #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtugrafiaAttualizzata #StoriaDâLingua #20260920_1926 #Sicilianu #Sicilian #Sicilia #Italy #Littiratura #Storia

Arkhimedes lei suu tablettáin, ko roomalaš sođâlii kodij sun. Kuulâk-uv luándulávt? Ij veikâ. Mut jis mii “päivittip” ovdâáigá puohân, te mii puáttep just tassaa. Meendu puoh kulttuurijn láá uđđâsmittemvuáváliih olgospyehtimah boares čäällijn, já tast láá savâstâllâmh ortografiist, sääniin, toimâttâsmerhâšuumijn já tekstâ heiviitmist tááláá lohhei. Ohtâ antikvaar-kävilij eeđâi munjin kuásik, ete “ääigi patina addel árvu” já tot puáhtá leeđ eromâšlii originál já halpâ kopio kooskâ. Mun avám Constantin Noica “Pasepeivi esseeh”, puátám Humanitas-koostâttâs 1992 ovdâsaanán já loovâm, ete “ortografia lii päivittum”. Noica lohâm puávtáččij leeđ moonnâm 1930- já 1940-lovoid čoođâ. Mut mii moonâp taan ääigi čoođâ tááláá čalmeglásáiguin, mukkâsávt Uberist, iige mii tarbâš peljeđ, ete mii eksip — teikâ ete mii ep iber taan ääigi säänih, maid puávtáččij äigiđ “jurgâliđ” vuáláá merkimeh. Mii jis mii väldip maid taan ääigi aviisijd já “päivittip” toh? Já mii puávtáččij maiddái rebrandistiđ taan ääigi ilmoottâsijd, vâi mij neuroneh iä tarbâš pargođ nuuvt ennuv, tego mii leččijme escape roomist. Mon tiet mii čuožžop tääl? Mii puávtáp päivittiđ maid historjá oppikirjijd já čäälliđ, ete Syrakusan Arkhimedes kodottui roomalaš sođâliist ton ääigi ko sun räknij matematiik suu tablettáin. Vuáđu-idea bisánis, ij-uv? Tuše ääigi já ááigikyevdil majgân. Já vala ohtâ ašše: mon tiet matemaatikah iä “päivit” Pythagorasta? Sij puáhtih nubástittiđ merkimeh. Sij puáhtih čielgiđ tuođâštâs nubbe láávlá. Sij puáhtih meid ráhtiđ kuvâ online animaatioin, mii šadda uáppeeh čalmij ovdâst. Mut Pythagoras teoreema bisánis Pythagoras teoreeman. Te ko mii lohep boares čällee, mon tiet mii ep bisânit maid suu ääigi kielâ — já tileest mii pyehtip pieijâđ tááláá čielgâttâsâid merkimeh? Já majemuš koččâmuš Humanitasân já ollâopâttuvâi kirjálâšvuotâ- já kielâtietâ olmoošân: jis tááláá skuvlâlâžžeh “päivittih” tii moonnâm muutá lovvee # já emojiiguin, leččij-uv tot tii mielâst pyeri? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #PasepeiviEsseeh #Arkhimedes #Pythagoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #PäivittumOrtografia #KielâHistorjá #20260920_1926 #Anarâškielâ #InariSami #Suomi #Finland #Kirjálâšvuotâ #Historjá

Arhimede sta la tabletă când un soldat roman l-u omorât. Sună firesc? Nu prea. Și totuși, dacă actualizăm trecutu destul, exact acolea putem s-ajungem. Aproape toate culturile au ediții modernizate di autori vecl’i, cu discuții despre ortografie, vocabular, note editoriale și adaptarea pentru cititoru di ază. Un anticar mi-a spus odată că „patina timpului dă valoare” și că poate face diferența între un original și o copie ieftină. Deschid „Eseuri di Duminică” di Constantin Noica, ajung la prefața editurii Humanitas din ediția di 1992 și aflu că „ortografia a fost actualizată”. Să-l citești pe Noica putea să fie ca o plimbare prin anii 1930–1940. Dar noi facem plimbarea cu ochelari moderni, stând comod într-un Uber, fără frică să ne pierdem — adică fără riscul să nu înțelegem cuvintele vremii, care puteau fi „traduse” în note jos pe pagină. Ce-ar fi să luăm și ziarele di atunci și să le „actualizăm”? Și reclamele di atunci să le facem rebranding, ca să nu punem neuronii prea mult la lucru, ca într-un escape room. De ce să ne oprim aici? Putem actualiza și cărțile di istorie și să scriem că Arhimede din Siracuza a fost omorât di un soldat roman când făcea matematică pe tabletă. Ideea di bază rămâne, nu? Numai epoca dispare. Și încă ceva: de ce matematicienii nu-l „actualizează” pe Pitagora? Pot schimba notația. Pot explica demonstrația altfel. Pot chiar face desenul online, cu o animație care apare înaintea ochilor școlarilor. Dar teorema lui Pitagora rămâne teorema lui Pitagora. Atunci, când citim un autor vecl’i, de ce să nu păstrăm și limba vremii lui — iar explicațiile moderne să le punem în note? Și o ultimă întrebare pentru Humanitas și pentru cei di la facultățile di litere și filologie: dacă peste câteva decenii școlarii di ază vă „actualizează” cu # și emoji, v-ar plăcea? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #EseuriDiDuminică #Arhimede #Pitagora #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtografieActualizată #IstoriaLimbii #20260920_1926 #Vlășéște #MeglenoRomanian #Meglenoromână #Literatură #Istorie

Архимед је био за својим таблетом када га је убио римски војник. Звучи природно? Не баш. А ипак, управо ту можемо стићи ако прошлост довољно „ажурирамо“. Готово свака култура има модернизована издања старијих аутора, уз расправе о правопису, речнику, уредничким напоменама и прилагођавању савременом читаоцу. Један антиквар ми је једном рекао да „патина времена даје вредност“ и да може да направи разлику између оригинала и јефтине копије. Отварам „Недељне есеје“ Константина Нојке, долазим до предговора издавача у издању Humanitas из 1992. године и сазнајем да је „правопис ажуриран“. Читање Нојке могло је да буде шетња кроз тридесете и четрдесете године 20. века. Уместо тога, том епохом шетамо са модерним наочарима, удобно смештени у Uber-у, без страха да ћемо се изгубити — односно да нећемо разумети речи тог времена, које су једноставно могле бити „преведене“ у фуснотама. Шта би било када бисмо узели и новине из тог времена па их „ажурирали“? А можда бисмо могли да урадимо и rebranding тадашњих реклама, како не бисмо превише оптерећивали своје неуроне, као да смо у escape room-у. Зашто стати ту? Могли бисмо да ажурирамо и уџбенике историје и напишемо да је Архимеда из Сиракузе убио римски војник док је радио математику на свом таблету. Основна идеја остаје иста, зар не? Само епоха нестаје. И још нешто: зашто математичари не „ажурирају“ Питагору? Могу да промене ознаке. Могу другачије да објасне доказ. Могу чак да направе цртеж online, помоћу анимације која настаје пред очима ученика. Али Питагорина теорема остаје Питагорина теорема. Па када читамо старијег аутора, зашто не бисмо сачували и језик његовог времена — а савремена објашњења ставили у напомене? И још једно последње питање за Humanitas и за оне који раде на универзитетским књижевним и филолошким одсецима: ако вас данашњи школарци за неколико деценија „ажурирају“ помоћу # и emoji-ја, да ли би вам то одговарало? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #НедељниЕсеји #Архимед #Питагора #Hashtag #Emoji #MrStorywise #АжурираниПравопис #ИсторијаЈезика #20260920_1926 #Српски #Serbian #Србија #Serbia #Књижевност #Историја #ExYugoslavia #ExIugoslavia

Archimede fiat cun sa tablet candho unu soldadu romanu l’at mortu. Sonat naturale? No meda. E però, si “atualizamus” su passadu pro tempus bastante, podimus arribare pròpiu inoghe. Casi totu sas culturas tenent ediciones modernizadas de autores antigos, cun discussiones subra s’ortografia, su vocabulariu, sas notas editoriales e s’adatamentu a su letore de oe. Unu antiquàriu m’at naradu una borta chi “sa pàtina de su tempus dat valore” e podet fàghere sa diferèntzia intre unu originale e una còpia a bonu pretziu. Apro “Sàgios de Domìniga” de Constantin Noica, arribo a su prefàtziu de s’editore in s’edizione Humanitas de su 1992 e bido chi “s’ortografia est istada atualizada”. Lèghere Noica podiat èssere una passigiada in sos annos 1930–1940. In logu de custu, faghimus cussa passigiada cun òculos modernos, assentados còmodamente in unu Uber, chene su timore de nos pèrdere — est a nàrrere, chene su riscu de non cumprèndere sas paràulas de cussa època, chi si podiant simplicemente “tradùere” in sas notas a pei de pàgina. E si pigamus fintzas sos giornales de cussa època e los “atualizamus”? E magari podimus fàghere fintzas unu rebranding de sas publicidades de tandho, pro non fàghere traballare tropu sos neurones nostros, comente in unu escape room. Pro ite nos depimus firmare inoghe? Podimus atualizare fintzas sos libros de istòria e iscrìere chi Archimede de Siracusa est istadu mortu dae unu soldadu romanu mentras faghiat matemàtica in sa tablet sua. S’idea de base abarrat sa matessi, no? Iscumparit solu s’època. E ancora una cosa: pro ite sos matemàticos non “atualizant” Pitagora? Podent cambiare sa notatzione. Podent ispiegare sa dimostrazione in un’àtera manera. Podent fintzas construìere su disegnu online cun un’animatzione chi si format dae in antis de sos òculos de sos iscolanos. Ma su teorema de Pitagora abarrat su teorema de Pitagora. Duncas, candho lèghimus unu autore antigu, pro ite non cunservamus fintzas sa limba de s’època sua — e ponimus sas ispiegatziones modernas in sas notas? E una ùrtima pregunta pro Humanitas e pro chie traballat in sas facultades de literadura e filologia: si intre unas cantas dècadas sos iscolanos de oe bos “atualizant” cun # e emoji, bos piaghereat? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #SagiosDeDominiga #Archimede #Pitagora #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtografiaAtualizada #IstoriaDeSaLimba #20260920_1926 #Sardu #Sardinian #Sardigna #Sardinia #Italia #Italy #Literadura #Istoria

Arquímedes taba cola so tableta cuando un soldáu romanu lu mató. ¿Suena natural? Non muncho. Y, sicasí, xusto equí podemos acabar si “actualizamos” abondo'l pasáu. Casi toles cultures tienen ediciones modernizaes d'autores antiguos, acompañaes de debates sobre ortografía, vocabulariu, notes editoriales y adaptación al llector contemporaneu. Un anticuaríu díxome una vegada que “la pátina del tiempu da valor” y pue marcar la diferencia ente un orixinal y una copia barata. Abro “Ensayos del domingu” de Constantin Noica, llego al prólogu del editor na edición Humanitas de 1992 y descubro que “la ortografía foi actualizada”. Lleer a Noica podría ser un paséu pelos años 1930–1940. En cuenta d'eso, facemos esi paséu con gafes modernes, cómodamente sentaos nun Uber, ensin mieu a perdemos — esto ye, ensin el riesgu de nun entender les pallabres de la dómina, que podríen simplemente ser “traducíes” nes notes al pie de páxina. ¿Y si coyéramos tamién los periódicos de la dómina y los “actualizáramos”? Y quiciabes podríemos facer tamién un rebranding de los anuncios d'aquel tiempu, pa nun facer trabayar demasiado a les nueses neurones, como si tuviéramos nun escape room. ¿Por qué parar equí? Podríemos actualizar tamién los llibros d'historia y escribir qu'Arquímedes de Siracusa foi asesináu por un soldáu romanu mientres facía matemátiques na so tableta. La idea básica sigue siendo la mesma, ¿non? Namái desaparez la dómina. Y otra cosa: ¿por qué los matemáticos nun “actualicen” a Pitágoras? Pueden cambiar la notación. Pueden esplicar la demostración d'otra manera. Inclusive pueden construyir la figura online con una animación que se va formando delantre de los güeyos de los escolares. Pero'l teorema de Pitágoras sigue siendo'l teorema de Pitágoras. Entós, cuando lleemos a un autor antiguu, ¿por qué nun conservar tamién la llingua de la so dómina — y poner les esplicaciones modernes nes notes? Y una última entruga pa Humanitas y pa los que trabayen nes facultaes de lletres y filoloxía: si dientro d'unes décades los escolares d'anguaño vos “actualicen” con # y emoji, ¿prestaríavos? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #EnsayosDelDomingu #Arquímedes #Pitágoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtografíaActualizada #HistoriaDeLaLlingua #20260920_1926 #Asturianu #Asturian #Asturies #España #Spain #Lliteratura #Historia

アルキメデスはタブレットで作業していたとき、ローマ兵に殺されました。 自然に聞こえますか？ あまりそうは聞こえません。 けれど、過去を十分に「アップデート」してしまえば、まさにこういうことになりかねません。 ほとんどすべての文化には、昔の作家の現代化された版があり、そこでは綴り、語彙、編集上の注釈、現代の読者への適応について議論が起こります。 ある古物商が、かつて私にこう言いました。 「時間のパティナは価値を生む。そしてそれが、本物と安いコピーの違いになることがある。」 Constantin Noica の『日曜日のエッセイ』を開き、1992年の Humanitas 版の「出版社の序文」を読むと、「綴りは現代化された」とあります。 Noica を読むことは、本来なら1930年代から1940年代を歩くような体験だったかもしれません。 ところが実際には、現代の眼鏡をかけ、Uber に快適に座り、道に迷う心配もなくその時代を通り抜けています。 つまり、当時の言葉がわからないかもしれないという不安もない。 その言葉は、脚注で「翻訳」しておけばよかったのではないでしょうか。 では、当時の新聞も「アップデート」してみましょうか？ 当時の広告も rebranding して、escape room にいるかのように、私たちのニューロンをあまり働かせなくても済むようにしましょうか。 なぜそこで止めるのでしょう？ 歴史の教科書もアップデートして、 「シラクサのアルキメデスは、タブレットで数学をしている最中にローマ兵に殺された」 と書けばいい。 基本的な意味は同じですよね？ 消えるのは、時代だけです。 そしてもう一つ。 なぜ数学者はピタゴラスを「アップデート」しないのでしょう？ 記号は変えられます。 証明の説明の仕方も変えられます。 図も、オンラインのアニメーションで、生徒の目の前に組み立てて見せることができます。 でも、ピタゴラスの定理は、ピタゴラスの定理のままです。 では、昔の作家を読むときも、その時代の言葉を残して、現代的な説明は注に入れるだけではいけないのでしょうか？ そして最後に、Humanitas と大学の文学・文献学関係者のみなさんへ。 もし数十年後、今の子どもたちがあなたたちを # と emoji で「アップデート」したら、うれしいですか？ #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #日曜日のエッセイ #アルキメデス #ピタゴラス #Hashtag #Emoji #MrStorywise #綴りの現代化 #言語史 #20260920_1926 #日本語 #Japanese #日本 #Japan #文学 #歴史

Arhimede era pi tabletă cându fu omorât di un soldat roman. Sună firescu? Nu prea. Și totuși, dacă actualizăm trecutlu destul, exact aici putem ajunge. Aproape tuti culturili au ediții modernizate ale autorilor mai vechi, cu discuții despre ortografie, vocabular, note editoriale și adaptarea pentru cititorlu di ază. Un anticar mi-a spus odată că „patina timpului dă valoare” și poate face diferența între un original și o copie ieftină. Deschid „Eseuri di Duminică” di Constantin Noica, ajung la prefața editurii în ediția Humanitas din 1992 și aflu că „ortografia a fost actualizată”. Să-l citești pe Noica putea să fie o plimbare prin anii 1930–1940. În loc de asta, facem plimbarea cu ochelari moderni, așezați comod într-un Uber, fără teamă că ne pierdem — adică fără riscul să nu înțelegem cuvintele vremii, care puteau fi simplu „traduse” în note de subsol. Ce-ar fi să luăm și ziarele epocii și să le „actualizăm”? Și poate să facem și un rebranding reclamelor vremii, ca să nu punem neuronii prea mult la treabă, ca într-un escape room. De ce să ne oprim aici? Putem actualiza și manualele de istorie și să scriem că Arhimede din Siracuza a fost omorât de un soldat roman în timp ce făcea matematică pe tabletă. Ideea de bază rămâne aceeași, nu? Doar epoca dispare. Și încă ceva: de ce matematicienii nu-l „actualizează” pe Pitagora? Pot schimba notația. Pot explica demonstrația altfel. Pot chiar construi desenul online printr-o animație care se desfășoară sub ochii școlarilor. Dar teorema lui Pitagora rămâne teorema lui Pitagora. Atunci, când citim un autor vechi, de ce să nu păstrăm și limba epocii lui — iar explicațiile moderne să le punem în note? Și o ultimă întrebare pentru Humanitas și pentru cei care lucrează în facultățile de litere și filologie: dacă peste câteva decenii școlarii de azi vă „actualizează” cu # și emoji, v-ar plăcea? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #EseuriDiDuminică #Arhimede #Pitagora #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtografieActualizată #IstoriaLimbii #20260920_1926 #Armãneashce #Aromanian #România #Romania #Literatură #Istorie

Arquímedes yera con a suya tableta quan un soldau romano lo mató. Sona natural? No gaire. Y, encara, ye exactament aquí an podemos plegar si “actualizamos” prou o pasau. Casi todas as culturas tienen edizions modernizadas d’autors antiguos, acompangadas de debats sobre a ortografía, o vocabulario, as notas editorials y l’adaptación ta o lector contemporanio. Un antiquario me dizió una vegada que “a patina d’o tiempo da valor” y puede marcar a diferenzia entre un orichinal y una copia barata. Ubro “Ensayos d’o Domingo” de Constantin Noica, plego ta o prólogo d’o editor en a edición Humanitas de 1992 y descubro que “a ortografía ha estau actualizada”. Leyer a Noica podría haber estau un paseo por os anyos 1930–1940. En cuenta d’ixo, femos ixe paseo con gafas modernas, bien acomodaus en un Uber, sin miedo de perder-nos — ye dizir, sin o riesgo de no entender as palabras d’a época, que se podrían haber “traduzido” simplament en notas a pie de pachina. Qué pasaría si prendiésenos tamién os periódicos d’a época y los “actualizásenos”? Y talmén podríamos fer tamién un rebranding d’os anuncios d’alavez, ta no fer treballar masiau os nuestros neuronios, como si estuésenos en un escape room. Por qué parar aquí? Podríamos actualizar tamién os libros d’historia y escribir que Arquímedes de Siracusa estió matau por un soldau romano mientres feba matematicas en a suya tableta. A ideya de fondo queda igual, no? Nomás desapareixe a época. Y encara una cosa: por qué os matematicos no “actualizan” a Pitágoras? Pueden cambiar a notazión. Pueden explicar a demostración d’atra manera. Pueden mesmo construyir a figura online con una animazión que se va formando debant d’os güellos d’os escolars. Pero o teorema de Pitágoras sigue estando o teorema de Pitágoras. Alavez, quan leyemos un autor antiguo, por qué no conservar tamién a luenga d’a suya época — y meter as explicazions modernas en as notas? Y una zaguera pregunta ta Humanitas y ta qui treballan en facultatz de letras y filolochía: si dentro d’unas decadas os escolars d’agora vos “actualizan” con # y emoji, vos fería goyo? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #EnsayosDOdomingo #Arquímedes #Pitágoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtografíaActualizada #HistoriaDÁLuenga #20260920_1926 #Aragonés #Aragonese #Espanya #Spain #Literatura #Historia

Arhimedes istui tablettinsa ääressä, kun roomalainen sotilas tappoi hänet. Kuulostaako luonnolliselta? Ei oikein. Ja kuitenki juuri sinne voimme päätyä, jos “päivitämme” mennyttä aikaa tarpeeksi. Melkein jokahisessa kulttuurissa on vanhempien kirjailijoiden nykyaikaistettuja painoksia, ja samalla keskustellaan oikeinkirjoituksesta, sanastosta, toimituksellisista huomautuksista ja tekstin sovittamisesta nykyajan lukijalle. Yksi antiikkikauppias sanoi miulle kerran, jotta “ajan patina antaa arvoa” ja voi olla juuri se, mikä erottaa alkuperäisen halvasta kopiosta. Avaan Constantin Noican “Sunnuntaiesseet”, tulen Humanitas-kustantamon vuoden 1992 painoksen esipuheeseen ja luen, jotta “oikeinkirjoitus on päivitetty”. Noican lukeminen olisi voinut olla kävely 1930- ja 1940-luvuille. Sen sijah teemme tuon kävelyn nykyajan lasit silmillä, mukavasti Uberissa istuen, ilman pelkoa eksymisestä — siis ilman vaaraa, ettemme ymmärtäisi sen ajan sanoja, jotka olisi voitu yksinkertaisesti “kääntää” alaviitteissä. Entä jos ottaisimme myös sen ajan sanomalehdet ja “päivittäisimme” ne? Ja ehkä voisimme tehdä myös sen ajan mainoksille rebrandingin, jotta neuronimme eivät joutuisi liikaa töihin, aivan kuin olisimme escape roomissa. Miksi pysähtyä siihen? Voisimme päivittää myös historian oppikirjat ja kirjoittaa, jotta Syrakusan Arhimedeen tappoi roomalainen sotilas hänen tehdessään matematiikkaa tabletillaan. Perusajatus pysyy samana, eikö niin? Vain aikakausi katoaa. Ja vielä yksi asia: miksi matemaatikot eivät “päivitä” Pythagorasta? He voivat muuttaa merkintätapaa. He voivat selittää todistuksen toisella tavalla. He voivat jopa rakentaa piirroksen verkossa animaation avulla niin, että se syntyy oppilaiden silmien edessä. Mutta Pythagoraan lause pysyy Pythagoraan lauseena. Kun siis luemme vanhempaa kirjailijaa, miksi emme säilyttäisi myös hänen aikansa kieltä — ja panisi nykyajan selityksiä huomautuksiin? Ja vielä yksi viimeinen kysymys Humanitasille ja yliopistojen kirjallisuus- ja filologiaosastojen ihmisille: jos tämän päivän koululaiset “päivittävät” teidät muutaman vuosikymmenen päästä # ja emoji’loilla, pidättekö siitä? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #Sunnuntaiesseet #Arhimedes #Pythagoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #PäivitettyOikeinkirjoitus #KielenHistoria #20260920_1926 #Karjala #Karelian #Suomi #Finland #Kirjallisuus #Historia

Arhimed je bil na svoji tablici, ko ga je ubil rimski vojak. Zveni naravno? Ne ravno. In vendar lahko prav tam končamo, če preteklost dovolj »posodobimo«. Skoraj vsaka kultura pozna posodobljene izdaje starejših avtorjev, skupaj z razpravami o pravopisu, besedišču, uredniških opombah in prilagajanju sodobnemu bralcu. Neki starinar mi je nekoč rekel, da »patina časa daje vrednost« in lahko pomeni razliko med izvirnikom in poceni kopijo. Odprem »Nedeljske eseje« Constantina Noice, pridem do založnikovega predgovora v izdaji Humanitas iz leta 1992 in izvem, da je bil »pravopis posodobljen«. Branje Noice bi lahko bilo sprehod skozi trideseta in štirideseta leta 20. stoletja. Namesto tega se sprehajamo z modernimi očali, udobno nameščeni v Uberju, brez skrbi, da bi se izgubili — torej da ne bi razumeli besed tistega časa, ki bi jih lahko preprosto »prevedli« v opombah pod črto. Kaj pa, če bi vzeli tudi časopise iz tistega obdobja in jih »posodobili«? Morda bi lahko naredili še rebranding takratnih oglasov, da našim nevronom ne bi bilo treba preveč delati, kot da bi bili v escape roomu. Zakaj bi se ustavili tukaj? Posodobili bi lahko tudi učbenike zgodovine in zapisali, da je Arhimeda iz Sirakuz ubil rimski vojak, medtem ko je na svoji tablici reševal matematiko. Osnovna ideja ostane ista, kajne? Izgine samo obdobje. In še nekaj: zakaj matematiki ne »posodobijo« Pitagore? Lahko spremenijo zapis. Dokaz lahko razložijo drugače. Risbo lahko celo izdelajo na spletu z animacijo, ki nastaja pred očmi učencev. Toda Pitagorov izrek ostane Pitagorov izrek. Ko torej beremo starejšega avtorja, zakaj ne bi ohranili tudi jezika njegovega časa — sodobne razlage pa dali v opombe? In še zadnje vprašanje za Humanitas in za tiste, ki delajo na univerzitetnih literarnih in filoloških oddelkih: če vas bodo današnji šolarji čez nekaj desetletij »posodobili« z # in emojiji, vam bo to všeč? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #NedeljskiEseji #Arhimed #Pitagora #Hashtag #Emoji #MrStorywise #PosodobljenPravopis #ZgodovinaJezika #20260920_1926 #Slovenščina #Slovenian #Literatura #Zgodovina #ExYugoslavia #ExIugoslavia

Arhimed je bio za svojim tabletom kada ga je ubio rimski vojnik. Zvuči prirodno? Ne baš. A ipak, upravo tu možemo stići ako prošlost dovoljno „ažuriramo“. Gotovo svaka kultura ima modernizovana izdanja starijih autora, uz rasprave o pravopisu, rječniku, uredničkim bilješkama i prilagođavanju savremenom čitaocu. Jedan antikvar mi je jednom rekao da „patina vremena daje vrijednost“ i može praviti razliku između originala i jeftine kopije. Otvaram „Nedjeljne eseje“ Constantina Noice, dolazim do predgovora izdavača u izdanju Humanitasa iz 1992. godine i saznajem da je „pravopis ažuriran“. Čitanje Noice moglo je biti šetnja kroz tridesete i četrdesete godine 20. vijeka. Umjesto toga, tom epohom šetamo s modernim naočalama, udobno smješteni u Uberu, bez straha da ćemo se izgubiti — odnosno da nećemo razumjeti riječi tog vremena, koje su jednostavno mogle biti „prevedene“ u fusnotama. Šta bi bilo kada bismo uzeli i novine iz tog vremena pa ih „ažurirali“? A možda bismo mogli uraditi i rebranding tadašnjih reklama, kako ne bismo previše opterećivali svoje neurone, kao da smo u escape roomu. Zašto stati tu? Mogli bismo ažurirati i udžbenike istorije i napisati da je Arhimeda iz Sirakuze ubio rimski vojnik dok je radio matematiku na svom tabletu. Osnovna ideja ostaje ista, zar ne? Samo epoha nestaje. I još nešto: zašto matematičari ne „ažuriraju“ Pitagoru? Mogu promijeniti oznake. Mogu drugačije objasniti dokaz. Mogu čak napraviti crtež online, pomoću animacije koja nastaje pred očima učenika. Ali Pitagorina teorema ostaje Pitagorina teorema. Pa kada čitamo starijeg autora, zašto ne bismo sačuvali i jezik njegovog vremena — a savremena objašnjenja stavili u fusnote? I još jedno posljednje pitanje za Humanitas i za one koji rade na univerzitetskim književnim i filološkim odsjecima: ako vas današnji školarci za nekoliko decenija „ažuriraju“ pomoću # i emojija, da li bi vam to odgovaralo? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #NedjeljniEseji #Arhimed #Pitagora #Hashtag #Emoji #MrStorywise #AžuriraniPravopis #IstorijaJezika #20260920_1926 #Crnogorski #Montenegrin #Književnost #Istorija #ExYugoslavia #ExIugoslavia

Archimede l’era lì col sò tablet quand un soldaa roman l’ha mazzà. El sona natural? Minga tant. E però, se “aggiornemm” abbastanza el passaa, podom rivà propri lì. Quasi tücc i culture gh’hann edizion modernizzade de autori pussee vegg, insema a discussion su l’ortografia, el vocabolar, i note editorial e l’adattament al lettor d’incoeu. Un antiquari el m’ha ditt una volta che “la patina del temp la dà valor” e la pò vess quell che fa la differenza tra un original e una copia a bon mercaa. Verzi “Saggi de la domenega” de Constantin Noica, rivii al prefazi de l’editor ne l’edizion Humanitas del 1992 e scopri che “l’ortografia l’è stada aggiornaa”. Legg Noica el podarìa vess una passeggiada tra i ann 1930 e 1940. Invece femm quella passeggiada coi ocial modern, comodament sentaa in un Uber, senza paura de perdess — cioè senza el risch de no capì i paroll de quell’epoca, che se podarìa semplicement “tradü” nei note a pee de pagina. E se ciapassom anca i giornai de quell’epoca e li “aggiornassom”? E magari podarìom fa anca un rebranding de la pubblicità de allora, inscì i nost neuron no gh’hann de lavorà tròpp, come se fussom in un escape room. Perché fermass lì? Podarìom aggiornà anca i liber de storia e scriv che Archimede de Siracusa l’è staa mazzà da un soldaa roman mentre el faseva matematica sul sò tablet. L’idea de fond la resta istessa, no? L’è solo l’epoca che la spariss. E on’altra roba: perché i matematic no “aggiornen” Pitagora? Pöden cambià la notazion. Pöden spiegà la dimostrazion in un’altra manera. Pöden perfina costruì la figura online con un’animazion che la se forma davanti ai oeugg di scolari. Ma el teorema de Pitagora el resta el teorema de Pitagora. Allora, quand leggomm un autor vegg, perché no conservà anca la lengua del sò temp — e mett i spiegazion moderne nei note? E una domanda final a Humanitas e a quei che lavoren ne i facoltà de lettere e filologia: se fra qualche decenni i scolari d’incoeu ve “aggiornen” con # e emoji, ve piasarìa? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #SaggiDeLaDomenega #Archimede #Pitagora #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtografiaAggiornada #StoriaDeLaLengua #20260920_1926 #Lombard #LombardLanguage #Italia #Italy #Letteratura #Storia

आर्किमिडीज़ अपने टैबलेट पर काम कर रहे थे, तभी एक रोमन सैनिक ने उनकी हत्या कर दी। स्वाभाविक लगता है? ज़्यादा नहीं। फिर भी, अगर हम अतीत को बहुत दूर तक “अपडेट” करें, तो हम ठीक यहीं पहुँच सकते हैं। लगभग हर संस्कृति में पुराने लेखकों के आधुनिकीकृत संस्करण मिलते हैं, और उनके साथ वर्तनी, शब्दावली, संपादकीय टिप्पणियों तथा आधुनिक पाठक के लिए अनुकूलन पर बहस भी होती है। एक प्राचीन वस्तुओं के व्यापारी ने मुझसे एक बार कहा था कि “समय की पटीना मूल्य बढ़ाती है” और वही किसी मौलिक वस्तु और सस्ती नकल के बीच अंतर कर सकती है। मैं Constantin Noica की “Sunday Essays” खोलता हूँ, 1992 के Humanitas संस्करण की प्रकाशकीय भूमिका तक पहुँचता हूँ और पढ़ता हूँ कि “वर्तनी को अद्यतन किया गया है।” Noica को पढ़ना 1930 और 1940 के दशकों में टहलने जैसा हो सकता था। लेकिन इसके बजाय हम आधुनिक चश्मा पहनकर, आराम से Uber में बैठे उस दौर की यात्रा कर रहे हैं, इस चिंता के बिना कि कहीं रास्ता न भटक जाएँ — यानी कहीं उस समय के शब्द समझ न आएँ। जबकि उन शब्दों को पादटिप्पणियों में सरलता से “अनुवादित” किया जा सकता था। तो क्यों न उस दौर के अख़बार भी लेकर उन्हें “अपडेट” कर दिया जाए? और शायद उस समय के विज्ञापनों की भी rebranding कर दें, ताकि हमारे न्यूरॉनों को ज़्यादा मेहनत न करनी पड़े, मानो हम किसी escape room में फँसे हों। और यहीं क्यों रुकें? इतिहास की पाठ्यपुस्तकों को भी अपडेट कर दें और लिखें कि Syracuse के Archimedes को एक रोमन सैनिक ने उस समय मार दिया, जब वे अपने टैबलेट पर गणित कर रहे थे। मूल विचार तो वही रहता है, है न? बस युग गायब हो जाता है। और एक बात: गणितज्ञ Pythagoras को “अपडेट” क्यों नहीं करते? वे संकेत-पद्धति बदल सकते हैं। प्रमाण को दूसरे ढंग से समझा सकते हैं। वे आकृति को ऑनलाइन एनीमेशन के माध्यम से विद्यार्थियों की आँखों के सामने बनते हुए भी दिखा सकते हैं। लेकिन Pythagoras का प्रमेय, Pythagoras का प्रमेय ही रहता है। तो जब हम किसी पुराने लेखक को पढ़ते हैं, तो उसकी भाषा को उसके समय की भाषा के रूप में क्यों न बचाए रखें — और आधुनिक स्पष्टीकरण टिप्पणियों में दे दें? और Humanitas तथा विश्वविद्यालयों के साहित्य और भाषाविज्ञान विभागों के लिए एक अंतिम प्रश्न: अगर कुछ दशकों बाद आज के स्कूली बच्चे आपको # और emoji के साथ “अपडेट” कर दें, तो क्या आपको अच्छा लगेगा? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #SundayEssays #Archimedes #Pythagoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #UpdatedSpelling #HistoryOfLanguage #20260920_1926 #हिन्दी #Hindi #भारत #India #साहित्य #इतिहास

Archimede steva ncopp' 'a tavuletta quanno nu surdato rumano 'o accerette. Sona naturale? Nun tanto. Eppure, si “aggiornammo” abbastanza 'o passato, è proprio llà ca putimmo arrivà. Quase ogne cultura tene edizioni modernizzate d'autori cchiù antichi, cu discussioni ncopp' 'a grafia, 'o vocabolario, 'e note editoriali e ll'adattamento p' 'o lettore 'e oggi. Nu antiquario na vota me dicette ca “'a patina d' 'o tiempo dà valore” e pò essere chello ca fa 'a differenza tra n'originale e na copia economica. Apro “Saggi d' 'a dummeneca” 'e Constantin Noica, arrivo ô prefazio d' 'o editore dint' all'edizione Humanitas d' 'o 1992 e scopro ca “'a grafia è stata aggiornata”. Leggere Noica puteva essere na cammenata dint' ê anne 1930–1940. Invece facimmo sta cammenata cu ll'uocchie moderne, assettate comode dint' a n'Uber, senza paura 'e ce perdere — vale a dicere, senza 'o rischio 'e nun capì 'e parole d' 'o tiempo, ca se putevano semplicemente “tradurre” dint' ê note a piè 'e pagina. E si pigliassimo pure 'e giurnale d' 'o tiempo e 'e “aggiornassimo”? E magari putimmo fa pure nu rebranding d' 'e pubblicità d' 'a stessa epoca, accussì nun facimmo faticà troppo 'e neuroni, comme si stessimo dint' a n'escape room. Pecché fermarse ccà? Putimmo aggiornà pure 'e libre 'e storia e scrivere ca Archimede 'e Siracusa fuje acciso da nu surdato rumano mentre faceva matematica ncopp' 'a tavuletta soja. Ll'idea 'e fondo resta 'a stessa, no? Scompare sulamente ll'epoca. E n'ata cosa: pecché 'e matematici nun “aggiornano” Pitagora? Pònno cagnà 'a notazione. Pònno spiegà 'a dimostrazione n'ata manera. Pònno pure costruì 'a figura online cu n'animazione ca se forma sotto ll'uocchie d' 'e scolare. Ma 'o teorema 'e Pitagora resta 'o teorema 'e Pitagora. Allora, quanno leggimmo n'autore antico, pecché nun conservammo pure 'a lengua d' 'o tiempo suo — e mettimmo 'e spiegazioni moderne dint' ê note? E na domanda finale a Humanitas e a chille ca lavorano dint' ê facoltà 'e lettere e filologia: si tra quacche decennio 'e scolare 'e oggi ve “aggiornano” cu # e emoji, ve piacerebbe? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #SaggiDellaDummeneca #Archimede #Pitagora #Hashtag #Emoji #MrStorywise #GrafiaAggiornata #StoriaDellaLengua #20260920_1926 #Napulitano #Neapolitan #Italia #Italy #Letteratura #Storia