Arquímedes taba cola so tableta cuando un soldáu romanu lu mató. ¿Suena natural? Non muncho. Y, sicasí, xusto equí podemos acabar si “actualizamos” abondo'l pasáu. Casi toles cultures tienen ediciones modernizaes d'autores antiguos, acompañaes de debates sobre ortografía, vocabulariu, notes editoriales y adaptación al llector contemporaneu. Un anticuaríu díxome una vegada que “la pátina del tiempu da valor” y pue marcar la diferencia ente un orixinal y una copia barata. Abro “Ensayos del domingu” de Constantin Noica, llego al prólogu del editor na edición Humanitas de 1992 y descubro que “la ortografía foi actualizada”. Lleer a Noica podría ser un paséu pelos años 1930–1940. En cuenta d'eso, facemos esi paséu con gafes modernes, cómodamente sentaos nun Uber, ensin mieu a perdemos — esto ye, ensin el riesgu de nun entender les pallabres de la dómina, que podríen simplemente ser “traducíes” nes notes al pie de páxina. ¿Y si coyéramos tamién los periódicos de la dómina y los “actualizáramos”? Y quiciabes podríemos facer tamién un rebranding de los anuncios d'aquel tiempu, pa nun facer trabayar demasiado a les nueses neurones, como si tuviéramos nun escape room. ¿Por qué parar equí? Podríemos actualizar tamién los llibros d'historia y escribir qu'Arquímedes de Siracusa foi asesináu por un soldáu romanu mientres facía matemátiques na so tableta. La idea básica sigue siendo la mesma, ¿non? Namái desaparez la dómina. Y otra cosa: ¿por qué los matemáticos nun “actualicen” a Pitágoras? Pueden cambiar la notación. Pueden esplicar la demostración d'otra manera. Inclusive pueden construyir la figura online con una animación que se va formando delantre de los güeyos de los escolares. Pero'l teorema de Pitágoras sigue siendo'l teorema de Pitágoras. Entós, cuando lleemos a un autor antiguu, ¿por qué nun conservar tamién la llingua de la so dómina — y poner les esplicaciones modernes nes notes? Y una última entruga pa Humanitas y pa los que trabayen nes facultaes de lletres y filoloxía: si dientro d'unes décades los escolares d'anguaño vos “actualicen” con # y emoji, ¿prestaríavos? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #EnsayosDelDomingu #Arquímedes #Pitágoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtografíaActualizada #HistoriaDeLaLlingua #20260920_1926 #Asturianu #Asturian #Asturies #España #Spain #Lliteratura #Historia
Arquímedes yera con a suya tableta quan un soldau romano lo mató. Sona natural? No gaire. Y, encara, ye exactament aquí an podemos plegar si “actualizamos” prou o pasau. Casi todas as culturas tienen edizions modernizadas d’autors antiguos, acompangadas de debats sobre a ortografía, o vocabulario, as notas editorials y l’adaptación ta o lector contemporanio. Un antiquario me dizió una vegada que “a patina d’o tiempo da valor” y puede marcar a diferenzia entre un orichinal y una copia barata. Ubro “Ensayos d’o Domingo” de Constantin Noica, plego ta o prólogo d’o editor en a edición Humanitas de 1992 y descubro que “a ortografía ha estau actualizada”. Leyer a Noica podría haber estau un paseo por os anyos 1930–1940. En cuenta d’ixo, femos ixe paseo con gafas modernas, bien acomodaus en un Uber, sin miedo de perder-nos — ye dizir, sin o riesgo de no entender as palabras d’a época, que se podrían haber “traduzido” simplament en notas a pie de pachina. Qué pasaría si prendiésenos tamién os periódicos d’a época y los “actualizásenos”? Y talmén podríamos fer tamién un rebranding d’os anuncios d’alavez, ta no fer treballar masiau os nuestros neuronios, como si estuésenos en un escape room. Por qué parar aquí? Podríamos actualizar tamién os libros d’historia y escribir que Arquímedes de Siracusa estió matau por un soldau romano mientres feba matematicas en a suya tableta. A ideya de fondo queda igual, no? Nomás desapareixe a época. Y encara una cosa: por qué os matematicos no “actualizan” a Pitágoras? Pueden cambiar a notazión. Pueden explicar a demostración d’atra manera. Pueden mesmo construyir a figura online con una animazión que se va formando debant d’os güellos d’os escolars. Pero o teorema de Pitágoras sigue estando o teorema de Pitágoras. Alavez, quan leyemos un autor antiguo, por qué no conservar tamién a luenga d’a suya época — y meter as explicazions modernas en as notas? Y una zaguera pregunta ta Humanitas y ta qui treballan en facultatz de letras y filolochía: si dentro d’unas decadas os escolars d’agora vos “actualizan” con # y emoji, vos fería goyo? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #EnsayosDOdomingo #Arquímedes #Pitágoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtografíaActualizada #HistoriaDÁLuenga #20260920_1926 #Aragonés #Aragonese #Espanya #Spain #Literatura #Historia
Arquímedes estaba con su tableta cuando fue asesinado por un soldado romano. ¿Suena natural? No mucho. Y, sin embargo, eso es exactamente lo que puede ocurrir si «actualizamos» suficientemente el pasado. Casi todas las culturas tienen ediciones modernizadas de autores antiguos, acompañadas de debates sobre ortografía, vocabulario, notas editoriales o adaptación al lector contemporáneo. Un anticuario me dijo una vez que «la pátina del tiempo da valor» y puede marcar la diferencia entre un original y una copia barata. Abro «Ensayos del domingo», de Constantin Noica, llego al prólogo de la editorial en la edición de Humanitas de 1992 y descubro que «la ortografía ha sido actualizada». Leer a Noica habría podido ser un paseo por los años 1930–1940. En cambio, hacemos ese paseo con gafas modernas, cómodamente sentados en un Uber, sin miedo a perdernos — es decir, sin el riesgo de no entender las palabras de la época, que podrían haberse «traducido» simplemente en notas a pie de página. ¿Qué pasaría si tomáramos también los periódicos de la época y los «actualizáramos»? ¿Y si sometiéramos también los anuncios de entonces a un rebranding, para no hacer trabajar demasiado a nuestras neuronas, como si estuviéramos en un escape room? ¿Por qué detenernos ahí? También podríamos actualizar los manuales de historia y escribir que Arquímedes de Siracusa fue asesinado por un soldado romano mientras hacía matemáticas en su tableta. La idea básica sigue siendo la misma, ¿no? Solo desaparece la época. Y una cosa más: ¿por qué los matemáticos no «actualizan» a Pitágoras? Pueden cambiar la notación. Pueden explicar la demostración de otra manera. Incluso pueden construir la figura online mediante una animación que se desarrolla ante los ojos de los alumnos. Pero el teorema de Pitágoras sigue siendo el teorema de Pitágoras. Entonces, cuando leemos a un autor antiguo, ¿por qué no conservar también la lengua de su época y poner las explicaciones modernas en las notas? Y una última pregunta para Humanitas y para quienes trabajan en las facultades de Letras: si dentro de unas décadas los escolares de hoy os «actualizan» con # y emojis, ¿os parecería bien? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #EnsayosDelDomingo #Arquímedes #Pitágoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtografíaActualizada #HistoriaDeLaLengua #20260920_1926 #Español #Literatura #Historia
Beveik kiekviena kultūra turi modernizuotų senųjų autorių leidimų, o kartu ir diskusijų apie rašybą, žodyną, redakcines pastabas bei pritaikymą šiuolaikiniam skaitytojui. Vienas antikvaras man kadaise pasakė, kad „laiko patina suteikia vertės“ ir gali būti tai, kas skiria originalą nuo pigios kopijos. Atsiverčiu Constantin Noica „Sekmadienio esė“, prieinu prie leidėjo pratarmės 1992 metų Humanitas leidime ir sužinau, kad „rašyba buvo atnaujinta“. Skaityti Noicą galėjo reikšti pasivaikščiojimą po 1930-uosius ir 1940-uosius. Vietoj to einame į tą kelionę su šiuolaikiniais akiniais, patogiai įsitaisę Uber automobilyje, nebijodami pasiklysti — tai yra nesuprasti to meto žodžių, kuriuos būtų buvę galima paprasčiausiai „išversti“ išnašose. O kas būtų, jei paimtume ir to meto laikraščius bei juos „atnaujintume“? Galbūt reikėtų ir senąsias reklamas pervadinti bei perkurti, kad mūsų neuronams nereikėtų per daug dirbti, tarsi būtume escape room’e. Kodėl čia sustoti? Galėtume atnaujinti ir istorijos vadovėlius bei parašyti, kad Archimedą iš Sirakūzų nužudė romėnų kareivis, kai šis sprendė matematikos uždavinius savo planšetėje. Pagrindinė mintis juk lieka ta pati, ar ne? Tik epocha išnyksta. Ir dar vienas dalykas: kodėl matematikai „neatnaujina“ Pitagoro? Jie gali pakeisti žymėjimą. Gali kitaip paaiškinti įrodymą. Gali net sukurti brėžinį internete, pasitelkę animaciją, kuri atsiranda mokinių akyse. Tačiau Pitagoro teorema lieka Pitagoro teorema. Tad kai skaitome senesnį autorių, kodėl neišsaugojus ir jo epochos kalbos — o šiuolaikinius paaiškinimus nepateikus pastabose? Ir paskutinis klausimas Humanitas bei universitetų literatūros ir filologijos žmonėms: jei po kelių dešimtmečių šiandienos mokiniai jus „atnaujins“ naudodami # ir emoji, ar jums tai patiktų? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #SekmadienioEsė #Archimedas #Pitagoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #AtnaujintaRašyba #KalbosIstorija #20260920_1926 #Lietuvių #Lithuanian #Literatūra #Istorija
Szinte minden kultúrában léteznek régebbi szerzők modernizált kiadásai, és velük együtt viták a helyesírásról, a szókincsről, a szerkesztői jegyzetekről vagy arról, hogyan lehet a szöveget a mai olvasóhoz igazítani. Egy régiségkereskedő egyszer azt mondta nekem, hogy „az idő patinája értéket ad”, és különbséget tehet egy eredeti darab és egy olcsó másolat között. Kinyitom Constantin Noica „Vasárnapi esszék” című kötetét, eljutok a kiadó előszavához az 1992-es Humanitas-kiadásban, és azt olvasom, hogy „a helyesírást korszerűsítették”. Noicát olvasni akár séta is lehetett volna az 1930-as és 1940-es években. Ehelyett modern szemüvegben tesszük meg ezt a sétát, kényelmesen ülve egy Uberben, anélkül, hogy attól kellene tartanunk, hogy eltévedünk — vagyis hogy nem értjük meg a kor szavait, amelyeket egyszerűen „le lehetett volna fordítani” lábjegyzetekben. Mi lenne, ha a korabeli újságokat is elővennénk, és azokat is „frissítenénk”? És talán a korabeli reklámokat is át kellene márkázni, nehogy túlságosan megdolgoztassuk az idegsejtjeinket, mintha egy escape roomban lennénk. Miért állnánk meg itt? A történelemkönyveket is frissíthetnénk, és azt írhatnánk, hogy a szürakuszai Arkhimédészt egy római katona ölte meg, miközben matekozott a tabletjén. Az alapgondolat ugyanaz marad, nem? Csak a korszak tűnik el. És még valami: miért nem „frissítik” a matematikusok Püthagoraszt? Megváltoztathatják a jelölést. Másképp magyarázhatják el a bizonyítást. Még az ábrát is felépíthetik online, egy olyan animáció segítségével, amely a diákok szeme előtt bontakozik ki. De a Pitagorasz-tétel továbbra is a Pitagorasz-tétel marad. Ha tehát egy régebbi szerzőt olvasunk, miért ne őriznénk meg a korának nyelvét is — a modern magyarázatokat pedig miért ne tennénk jegyzetekbe? És még egy utolsó kérdés a Humanitashoz és az egyetemi irodalmi, illetve bölcsészkarok munkatársaihoz: ha néhány évtized múlva a mai iskolások # jelekkel és emojikkal „frissítenének” benneteket, örülnétek neki? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #VasárnapiEsszék #Arkhimédész #Püthagorasz #Hashtag #Emoji #MrStorywise #KorszerűsítettHelyesírás #Nyelvtörténet #20260920_1926 #Magyar #Irodalom #Történelem
Prawie każda kultura ma zmodernizowane wydania dawnych autorów, którym towarzyszą dyskusje o ortografii, słownictwie, przypisach redakcyjnych i dostosowaniu tekstu do współczesnego czytelnika. Pewien antykwariusz powiedział mi kiedyś, że „patyna czasu dodaje wartości” i może stanowić różnicę między oryginałem a tanią kopią. Otwieram „Niedzielne eseje” Constantina Noiki, dochodzę do przedmowy wydawcy w wydaniu Humanitas z 1992 roku i dowiaduję się, że „ortografia została zaktualizowana”. Czytanie Noiki mogłoby być spacerem po latach 30. i 40. XX wieku. Zamiast tego odbywamy ten spacer w nowoczesnych okularach, wygodnie siedząc w Uberze, bez obawy, że się zgubimy — czyli że nie zrozumiemy słów z tamtej epoki, które przecież można by po prostu „przetłumaczyć” w przypisach. A co by było, gdybyśmy wzięli także gazety z tamtych czasów i je „zaktualizowali”? A może warto byłoby również zrobić rebranding ówczesnych reklam, żeby nie zmuszać naszych neuronów do zbyt ciężkiej pracy, jakbyśmy byli w escape roomie. Dlaczego na tym poprzestać? Moglibyśmy także zaktualizować podręczniki do historii i napisać, że Archimedes z Syrakuz został zabity przez rzymskiego żołnierza, gdy robił matematykę na swoim tablecie. Podstawowa idea pozostaje ta sama, prawda? Tylko epoka znika. I jeszcze jedno: dlaczego matematycy nie „aktualizują” Pitagorasa? Mogą zmienić zapis. Mogą inaczej wyjaśnić dowód. Mogą nawet zbudować rysunek online, za pomocą animacji rozwijającej się na oczach uczniów. Ale twierdzenie Pitagorasa pozostaje twierdzeniem Pitagorasa. Skoro więc czytamy dawnego autora, dlaczego nie zachować także języka jego epoki — a współczesnych objaśnień nie umieścić w przypisach? I ostatnie pytanie do Humanitas oraz do osób pracujących na wydziałach literatury i filologii: jeśli za kilka dekad dzisiejsi uczniowie „zaktualizują” was za pomocą # i emoji, będzie wam z tym dobrze? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #NiedzielneEseje #Archimedes #Pitagoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #ZaktualizowanaOrtografia #HistoriaJęzyka #20260920_1926 #Polski #Literatura #Historia
Quase todas as culturas têm edições modernizadas de autores antigos, acompanhadas de debates sobre ortografia, vocabulário, notas editoriais ou adaptação ao leitor contemporâneo. Um antiquário disse-me uma vez que «a pátina do tempo acrescenta valor» e pode fazer a diferença entre um original e uma cópia barata. Abro «Ensaios de Domingo», de Constantin Noica, chego ao prefácio da editora na edição Humanitas de 1992 e descubro que «a ortografia foi atualizada». Ler Noica poderia ter sido um passeio pelos anos 1930–1940. Em vez disso, fazemos esse passeio com óculos modernos, confortavelmente sentados num Uber, sem receio de nos perdermos — isto é, sem o risco de não compreendermos as palavras da época, que poderiam simplesmente ter sido «traduzidas» em notas de rodapé. E se pegássemos também nos jornais da época e os «atualizássemos»? E talvez devêssemos também fazer um rebranding dos anúncios daquele tempo, para não obrigarmos demasiado os nossos neurónios a trabalhar, como se estivéssemos num escape room. Mas por que ficar por aí? Poderíamos também atualizar os manuais de História e escrever que Arquimedes de Siracusa foi morto por um soldado romano enquanto fazia matemática no seu tablet. A ideia fundamental continua a mesma, não é? Só a época desaparece. E mais uma coisa: por que razão os matemáticos não «atualizam» Pitágoras? Podem mudar a notação. Podem explicar a demonstração de outra maneira. Podem até construir a figura online, através de uma animação que se desenvolve diante dos olhos dos alunos. Mas o teorema de Pitágoras continua a ser o teorema de Pitágoras. Então, quando lemos um autor antigo, por que não preservar também a língua da sua época — colocando as explicações modernas nas notas? E uma última pergunta para a Humanitas e para quem trabalha nas faculdades de Letras: se, daqui a algumas décadas, os alunos de hoje vos «atualizarem» com # e emojis, ficariam satisfeitos? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #EnsaiosDeDomingo #Arquimedes #Pitágoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtografiaAtualizada #HistóriaDaLíngua #20260920_1926 #Português #Literatura #História
Casi todas las culturas tienen ediciones modernizadas de autores antiguos, acompañadas de debates sobre ortografía, vocabulario, notas editoriales o adaptación al lector contemporáneo. Un anticuario me dijo una vez que «la pátina del tiempo da valor» y puede marcar la diferencia entre un original y una copia barata. Abro «Ensayos del domingo», de Constantin Noica, llego al prólogo de la editorial en la edición de Humanitas de 1992 y descubro que «la ortografía ha sido actualizada». Leer a Noica habría podido ser un paseo por los años 1930–1940. En cambio, hacemos ese paseo con gafas modernas, cómodamente sentados en un Uber, sin miedo a perdernos — es decir, sin el riesgo de no entender las palabras de la época, que podrían haberse «traducido» simplemente en notas a pie de página. ¿Qué pasaría si tomáramos también los periódicos de la época y los «actualizáramos»? ¿Y si sometiéramos también los anuncios de entonces a un rebranding, para no hacer trabajar demasiado a nuestras neuronas, como si estuviéramos en un escape room? ¿Por qué detenernos ahí? También podríamos actualizar los manuales de historia y explicar que Arquímedes de Siracusa fue asesinado por un soldado romano mientras hacía matemáticas en su tableta. La idea básica sigue siendo la misma, ¿no? Solo desaparece la época. Y una cosa más: ¿por qué los matemáticos no «actualizan» a Pitágoras? Pueden cambiar la notación. Pueden explicar la demostración de otra manera. Incluso pueden construir la figura online, mediante una animación que se desarrolla ante los ojos de los alumnos. Pero el teorema de Pitágoras sigue siendo el teorema de Pitágoras. Entonces, cuando leemos a un autor antiguo, ¿por qué no conservar también la lengua de su época y poner las explicaciones modernas en las notas? Y una última pregunta para Humanitas y para quienes trabajan en las facultades de Letras: si dentro de unas décadas los escolares de hoy os «actualizan» con # y emojis, ¿os parecería bien? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #EnsayosDelDomingo #Arquímedes #Pitágoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtografíaActualizada #HistoriaDeLaLengua #20260920_1926 #Español #Literatura #Historia
- czytam tweeta Biedronia. - pytam się na głos "czy on naprawdę jest tak durny" - przypominam sobie że powiedział kiedyś na spotkaniu w Szczecinie że to bez sensu że dzieci się uczą twierdzenia Pitagorasa - odpowiadam sobie na pytanie #Biedroń #edukacja #Pitagoras