A po wojnie? Komunistyczne państwo rozpoczęło budowę nowej warstwy kierowniczej. Kryterium awansu nie były jednak niezależność, dorobek, autorytet czy służba państwu. Najważniejsza była lojalność wobec partii i gotowość podporządkowania się systemowi. Nowe elity nie wyrosły z naturalnej ciągłości polskiej inteligencji. Powstały dzięki politycznej selekcji. Premiowano ludzi dyspozycyjnych, konformistycznych i gotowych zaakceptować kłamstwo jako narzędzie sprawowania władzy. W wielu przypadkach awans społeczny był oderwany od kompetencji i etosu odpowiedzialności. System nie nagradzał odwagi cywilnej ani samodzielnego myślenia, tylko posłuszeństwo. To właśnie ten mechanizm, a nie pochodzenie społeczne jego beneficjentów, okazał się najbardziej destrukcyjny. Nie chodzi o to, że do władzy doszli ludzie z ludu. Każde zdrowe państwo potrzebuje otwartego awansu społecznego. Problem polegał na tym, że awans odbywał się według kryteriów politycznej użyteczności, a nie jakości charakteru i kompetencji. Ci ludzie kształcili kolejne pokolenia prawników, lekarzy, urzędników, nauczycieli i naukowców. Tworzyli uniwersytety, sądy i administrację według wzorców, które sami przyswoili. Przekazywali nie tylko wiedzę, ale także sposób myślenia: że lojalność wobec przełożonych jest ważniejsza od prawdy, że instytucja służy władzy, a nie obywatelowi, że etyka może ustąpić miejsca interesowi. Po 1989 roku zmienił się ustrój, lecz ludzie, instytucje i nawyki nie zniknęły z dnia na dzień. Wiele środowisk zachowało ciągłość personalną i kulturową. Demokratyczne państwo odziedziczyło kadry ukształtowane przez poprzedni system. Nawet gdy zmieniły się przepisy, znacznie trudniej było zmienić mentalność. Dlatego dzisiejszy kryzys części środowisk akademickich, wymiaru sprawiedliwości czy ochrony zdrowia można interpretować nie tylko jako rezultat bieżących błędów politycznych. Jest on również skutkiem wielopokoleniowego zerwania ciągłości elit oraz zastąpienia etosu służby logiką lojalności wobec systemu. Naród, który utracił swoje naturalne elity, przez dziesięciolecia funkcjonował z elitami wyłonionymi przez zbrodniczą patologię Stalina. Skutki takiej zmiany mogą być odczuwalne znacznie dłużej niż trwa sam ustrój, który ją stworzył. #PolskaHistoria #Elity #Lojalność
