Een ochtendcolumn Gisteren ging het hier over ambtenaren die zich bij Extinction Rebellion hebben aangesloten en zich op hun ambtseed beroepen. Een ambtenaar dient het algemeen belang. De vraag bleef liggen wie bepaalt wat dat algemeen belang eigenlijk is. Extinction Rebellion heeft daarop een helder antwoord. In de Verklaring van de Rebellie stelt de beweging dat de overheid niet langer in het algemeen belang handelt en daarmee het sociaal contract heeft geschonden. Daaruit volgt volgens XR het recht en de plicht tot verzet. Wetten overtreden en het dagelijks leven ontregelen horen daarbij. Daar gebeurt iets merkwaardigs. XR bepaalt zelf wat het algemeen belang is, stelt vervolgens vast dat de overheid daarin tekortschiet en ontleent aan die eigen vaststelling een rechtvaardiging voor burgerlijke ongehoorzaamheid. Het probleem zit in die constructie. Een actiegroep verklaart de eigen opvatting tot algemeen belang en gebruikt datzelfde algemeen belang vervolgens als legitimatie voor het eigen handelen. Degene die de claim doet, beoordeelt daarmee ook de claim. Het algemeen belang werkt in een democratie anders. Geen enkele maatschappelijke groepering beschikt daarover. Het ontstaat uit de afweging van uiteenlopende belangen en opvattingen binnen de democratische rechtsorde. Een actiegroep mag proberen die afweging te beïnvloeden, zoals iedere burger, ondernemer, vakbond of belangenorganisatie dat mag. De eigen opvatting tot algemeen belang verklaren geeft die opvatting geen bijzondere status. Toch duikt precies die claim op in de vergelijking met boerenprotesten. XR zou voor het algemeen belang strijden, boeren voor het eigen bedrijf en inkomen. Daarmee wordt een onderscheid gemaakt dat alleen bestaat wanneer de claim van XR op het algemeen belang vooraf wordt aanvaard. Een boer mag voor de eigen boterham demonstreren. Een werknemer mag staken voor meer loon. Een ondernemer mag voor het eigen bedrijf opkomen. Geen van hen hoeft aan te tonen dat het eigen belang samenvalt met het algemeen belang. Het recht om voor een belang op te komen hoort bij een democratie. Het algemeen belang geeft geen extra demonstratierecht en geen extra ruimte om regels te overtreden. Een snelwegblokkade krijgt geen andere juridische betekenis doordat een activist het doel van de actie tot algemeen belang verklaart. Dezelfde regels gelden voor iedereen. Iedere actiegroep kan immers dezelfde redenering gebruiken. Een boerenorganisatie kan voedselzekerheid tot algemeen belang verklaren. Een beweging tegen immigratie kan woningnood en sociale samenhang aanwijzen. Een actiegroep tegen abortus kan de bescherming van ongeboren leven algemeen belang noemen. Vervolgens kan iedere beweging vaststellen dat de overheid daarin tekortschiet en daaruit een recht op burgerlijke ongehoorzaamheid afleiden. De overtuiging verandert, de redenering blijft intact. Iedereen mag beweren voor het algemeen belang op te komen. Niemand kan aan die eigen bewering bijzondere rechten ontlenen. De rechtsstaat bestaat om precies dat te voorkomen. #ExtinctionRebellion #AlgemeenBelang #Democratie
