De pensioenkolonie Gistermiddag plaatste ik een zondagmiddagweetje op X. Italië werft actief gepensioneerden. Wie zich vestigt in een klein dorp in Zuid-Italië kan onder voorwaarden tien jaar lang volstaan met een belastingtarief van 7 procent op buitenlandse inkomsten. Op het eerste gezicht een aardige curiositeit. Op het tweede gezicht iets veel interessanters. We zijn gewend te denken dat landen concurreren om bedrijven. Lagere belastingen, subsidies, gunstige regelgeving. Maar Italië laat zien dat ook burgers een vestigingsfactor kunnen zijn. Niet alleen werknemers, ondernemers of kenniswerkers, maar ook gepensioneerden. Dat zette mij aan het denken. Nederland maakt zich zorgen over vergrijzing. Zuid-Italië maakt zich zorgen over de ontvolking in bepaalde regio’s. Dat verschil in perspectief kan interessant worden. Neem 5.000 Nederlandse gepensioneerden die besluiten zich gezamenlijk in een krimpregio te vestigen. Geen losse emigranten, maar een gemeenschap. Collectief vanuit Nederland georganiseerd. Bij een gemiddeld pensioeninkomen van 35.000 euro per jaar brengen zij samen ongeveer 175 miljoen euro aan jaarlijkse koopkracht mee. Daarnaast vertegenwoordigt zo’n groep, uitgaande van enkele tonnen vermogen per huishouden, al snel meer dan een miljard euro aan spaargeld, beleggingen en woningvermogen. In Nederland wordt steeds gesproken over dit vermogen alsof de overheid kan bepalen wat ermee gaat gebeuren. U hoort nog van ons. Het debat gaat over box 3, vermogensbelasting en erfbelasting. De onderliggende aanname is simpelweg dat burgers afwachten wat de overheid besluit. Alsof dat vermogen een nationale grondstof is die toevallig nog in particuliere handen wordt beheerd. Maar Europa kent open grenzen. Italië begrijpt dat al langer. Sommige regio’s bieden buitenlandse gepensioneerden aantrekkelijke fiscale voorwaarden. Niet uit liefdadigheid, maar uit eigenbelang. Een gepensioneerde brengt koopkracht mee, koopt een woning, bezoekt restaurants en gebruikt lokale diensten. Een fabriek vraagt om subsidie. Een pensionado arriveert met een zak geld. Het gaat niet alleen om pensioeninkomen. Het gaat ook om vermogen, woningkapitaal en toekomstige nalatenschappen. Nederland discussieert over box 3 en erfbelasting alsof dat vermogen vanzelfsprekend binnen de landsgrenzen blijft in afwachting van een aanslag Italië lijkt uit te gaan van een andere veronderstelling, dat vermogen mobiel is en dat landen er dus om kunnen concurreren en wellicht volgen andere landen. We spreken over gepensioneerden alsof het een zorgdossier is. Economisch bezien lijken zij eerder op een middelgroot land. Miljoenen consumenten, honderden miljarden aan koopkracht en een vermogen dat richting de duizend miljard euro loopt. Wanneer zo’n groep zich organiseert, ontstaat iets wat normaal alleen aan bedrijven wordt toegeschreven, onderhandelingsmacht. Hoe zit het met zorg, bereikbaarheid en lokale belastingen? Die groep hoeft niet in een dorp te wonen. Verspreid over de kuststrook tussen Tropea, Pizzo en Scilla in Calabrië vormt zich dan een nieuwe gemeenschap. Voor een regio die al jaren inwoners verliest, zijn 5.000 nieuwe bewoners geen last maar een buitenkans. In Nederland wordt de gepensioneerde vooral gezien als belastingplichtige, in een krimpregio als vestigingsfactor. Daar komt bij dat een euro niet overal dezelfde euro is. Een pensioen van een paar duizend euro netto per maand biedt in Amsterdam een totaal andere levensstandaard dan in Zuid-Italië. Lagere woonlasten, lagere prijzen en een gunstiger belastingregime versterken elkaar. Misschien kijken we gewoon verkeerd naar de vergrijzing. Niet als een groeiende groep mensen die afhankelijk wordt van de samenleving, maar als een groeiende groep mensen met koopkracht en vermogen die kan gaan kiezen tussen samenlevingen. De vraag is dan niet hoeveel belasting een gepensioneerde nog kan betalen. De vraag is welk land hem het aantrekkelijkste aanbod doet. #pensioenen #emigratie #economischegroei
