Bijna elke cultuur kent gemoderniseerde edities van oudere auteurs, met discussies over spelling, woordenschat, redactionele noten en aanpassing aan de hedendaagse lezer. Een antiquair zei me ooit dat “de patina van de tijd waarde toevoegt” en het verschil kan maken tussen een origineel en een goedkope kopie. Ik open Constantin Noica’s “Zondagsessays”, kom bij het voorwoord van de uitgever in de Humanitas-editie van 1992 en lees dat “de spelling is bijgewerkt”. Noica lezen had een wandeling door de jaren 1930 en 1940 kunnen zijn. In plaats daarvan maken we die wandeling met een moderne bril, comfortabel zittend in een Uber, zonder bang te hoeven zijn dat we verdwalen — dat wil zeggen: dat we de woorden van die tijd niet begrijpen, terwijl die gewoon in voetnoten “vertaald” hadden kunnen worden. Wat als we ook de kranten uit die tijd zouden nemen en ze “bijwerken”? En misschien moeten we de advertenties uit die periode ook maar een rebranding geven, zodat onze neuronen niet te hard hoeven te werken, alsof we in een escape room zitten. Waarom daar stoppen? We zouden ook de geschiedenisboeken kunnen bijwerken en schrijven dat Archimedes van Syracuse door een Romeinse soldaat werd gedood terwijl hij wiskunde zat te maken op zijn tablet. De basisgedachte blijft toch hetzelfde? Alleen het tijdperk verdwijnt. En nog iets: waarom “werken” wiskundigen Pythagoras niet “bij”? Ze kunnen de notatie veranderen. Ze kunnen het bewijs anders uitleggen. Ze kunnen zelfs de figuur online opbouwen met een animatie die zich voor de ogen van de leerlingen ontvouwt. Maar de stelling van Pythagoras blijft de stelling van Pythagoras. Als we dus een oudere auteur lezen, waarom bewaren we dan niet ook de taal van zijn tijd — en zetten we moderne uitleg in de noten? En nog één laatste vraag aan Humanitas en aan mensen op universitaire letteren- en filologieafdelingen: als de schoolkinderen van vandaag jullie over een paar decennia met # en emoji “bijwerken”, zouden jullie dat prettig vinden? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #Zondagsessays #Archimedes #Pythagoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #BijgewerkteSpelling #Taalgeschiedenis #20260920_1926 #Nederlands #Literatuur #Geschiedenis
