Aan de slag? Een kabinet vol plannen, een land vol problemen Als ik onze minister-president bij zijn aantreden moest geloven, zou Nederland eindelijk weer worden bestuurd door mensen die de problemen niet langer voor zich uit zouden schuiven, maar ze daadwerkelijk zouden oplossen. Het was een inspirerend verhaal, dat vervolgens opgetekend werd in het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA. Een coalitieakkoord dat heel toepasselijk ‘Aan de slag’ heette. En de kersverse premier had gelijk: Nederland snakt inderdaad naar een kabinet dat aan de slag gaat. Het kabinet-Jetten is inmiddels ruim vijf maanden onderweg. Dat is te kort om een kabinet op al zijn langetermijndoelstellingen af te rekenen. Maar het is lang genoeg om te constateren dat een aantal van de meest nadrukkelijke beloften nog steeds vooral uit woorden bestaat. Inmiddels begint pijnlijk het verschil zichtbaar te worden tussen zeggen dat je aan de slag gaat en doen wat je hebt beloofd. Vijf punten uit het coalitieakkoord springen er wat mij betreft uit. 1. Asiel, serieus grip op asiel- en arbeidsmigratie Het coalitieakkoord wond er geen doekjes om: ‘We willen serieus grip krijgen op asiel- en arbeidsmigratie.’ Sterker nog, het kabinet wil uiteindelijk dat asielaanvragen buiten Europa kunnen worden ingediend en afgehandeld, zodat mensen niet eerst de gevaarlijke reis naar Europa hoeven te maken en Nederland niet langer het toneel is waar iedere aanvraag moet worden behandeld. Dat klinkt ambitieus. Maar wat is er inmiddels gerealiseerd? Het kabinet zegt dat het ‘stappen zet’ richting behandeling van asielaanvragen buiten Europa. Er wordt gesproken met andere landen, er zijn modellen onderzocht en er moeten voor het einde van dit jaar concrete stappen worden gezet. En ondertussen is de instroom bepaald niet opgedroogd. Integendeel, in het eerste kwartaal van 2026 vroegen bijna 6000 mensen voor het eerst asiel aan, 33-procent meer dan in hetzelfde kwartaal van 2025. Onze minister van Asiel en Migratie zou zeggen dat er wel degelijk vooruitgang is geboekt, het Europese Migratiepact is inmiddels ingevoerd en het tweestatusstelsel is aangenomen. Dat zijn stappen. Maar wie de kiezer beloofde ‘serieus grip’ te krijgen op migratie, waarbij de nadruk lag op het significant inperken van de instroom kan hier niet mee aankomen, dit is onvoldoende ‘grip’ op asiel- en arbeidsmigratie. Met andere woorden: de belofte is gemaakt, maar met de uitvoering moet men nog beginnen, dat blijkt ook uit het feit dat er nog steeds elke week 1000 asielzoekers in Ter Apel arriveren. Kortom, we mogen daarom zonder meer stellen dat het kabinet wat asiel betreft heeft gefaald om te leveren, er is geen grip op asielmigratie. 2. Woningbouw: 100.000 woningen per jaar Ook wat woningbouw was de boodschap hoopgevend. De woningnood moest topprioriteit worden. Nederland moest structureel werken aan 100.000 nieuw te bouwen woningen per jaar. Het kabinet beloofde minder regels, kortere procedures en ‘ruim baan voor nieuwe huizen’. En wat kregen we? Een Nationale Woningbouwkaart. Een Taskforce Versnelling Woningbouw. Een beleidsbrief. En steeds de mededeling dat er voldoende plannen zijn. Sterker nog: volgens het kabinet liggen er inmiddels concrete plannen voor 100.000 woningen per jaar en verwacht ABF dat het doel in 2027 binnen bereik komt. U ziet ongetwijfeld waar het misgaat toch? Inderdaad. Nederland heeft geen tekort aan plannen. Nederland heeft een tekort aan gebouwde woningen. Zo constateerde De Algemene Rekenkamer in mei dat de resultaten van de nieuwbouw achterblijven, die 100.000 nieuw te bouwen woningen zijn vooralsnog een nobel streven, maar verre van de realiteit. Maar eerlijk gezegd is dat de modus operandi van deze regering in een notendop: plannen worden gepresenteerd alsof het resultaten zijn. Niet alleen bij woningbouw, maar ook bij asiel, men vergadert tot men een ons weegt, laat allerlei onderzoekscommissies de problemen in kaart brengen en vervolgens gebeurt er niks. Iemand die al vijf tot tien jaar op een woning wacht, kan weinig met een rapport dat krapte op de woningmarkt in kaart brengt, die voelt die krapte aan den lijve. Kortom, ook wat woningbouw betreft kunnen we stellen dat het kabinet heeft gefaald om te leveren, plannen worden gepresenteerd als resultaten en in plannen kan niemand wonen, da’s de wrange conclusie die we mogen trekken. 3. Stikstof: Nederland van het stikstofslot af Na jaren van stilstand en juridisch getouwtrek beloofde het nieuwe kabinet ook wat stikstof betreft doorbraken. Nederland zou eindelijk van het stikstofslot worden gehaald. Boeren zouden duidelijkheid krijgen, PAS-melders weer perspectief en de vergunningsverlening voor de woningbouw en het bedrijfsleven zou weer op gang komen. Premier Jetten kondigde bovendien nadrukkelijk aan dat er voor de zomer duidelijkheid zou zijn welke keuzes er zouden worden gemaakt. Het kabinet presenteerde vervolgens op 26-juni het pakket maatregelen waarmee Nederland van het stikstofslot zou komen. Alleen bleek bij nadere beschouwing dat de daadwerkelijke vergunningverlening nog moet worden afgewacht. De nieuwe wetgeving moet in oktober naar de Kamer, het PBL moet het pakket nog beoordelen en pas daarna kan worden vastgesteld of het juridisch voldoende geborgd is. En uiteraard hebben belangenorganisaties ook een vinger in de pap, dus als er juridische procedures worden opgestart kan dit nog jaren gaan duren. Dus ook hier geldt dat ‘de doorbraak’ vooral een aankondiging is van een doorbraak. Dat is misschien flauw geformuleerd, maar vraag het aan een boer wiens vergunning wellicht wordt ingetrokken, of aan z’n collega die nu geen vergunning krijgt. Momenteel verkeert de hele sector in limbo, daardoor wordt er niet geïnvesteerd omdat niemand een financieel risico wil lopen, en neemt men, terecht, een afwachtende houding aan. De trend die we zien bij asiel en woningbouw zien we bij stikstof dus ook weer terug. Er wordt vooral vergaderd in Den Haag, er worden plannen gemaakt, maar op basis van plannen gaat niemand zijn bedrijfsvoering aanpassen of investeringen doen, dus ook hier verzuimt ons kabinet om te leveren. 4. Minder regels: 500 onnodige regels geschrapt of vereenvoudigd Dit is misschien wel de meest pijnlijke, want het kabinet beloofde niet alleen grote hervormingen op asiel, woningbouw en stikstof. Het beloofde ook iets wat bijna kinderlijk eenvoudig lijkt: minder onnodige regels. Voor de zomer zouden zo’n 500 onnodige regels worden geschrapt of vereenvoudigd. Het resultaat? De teller staat op 403. Het kabinet presenteerde dat zelf als een succes, hoewel het doel dus simpelweg niet werd gehaald. Nu kun je natuurlijk zeggen dat 403 minder onnodige of vereenvoudigde regels beter is dan niets. Maar dat is niet het punt. Als een kabinet zichzelf een doel stelt van 500 en eindigt op 403, dan is het beoogde resultaat niet gehaald. Het probleem is bovendien groter dan die 97 regels die nog op de lijst staan. De belofte was dat de overheid ‘dingen makkelijker’ zou maken in plaats van moeilijker. Dat is een duidelijke politieke keuze, want in Nederland regeltjesland is het vaak de bureaucratie die een belemmerende factor is. Iedere ondernemer weet inmiddels dat het probleem niet het aantal regels is, maar de stapeling van regels, uitzonderingen, formulieren, vergunningen en toezicht erop die ervoor zorgt dat iets simpels in Nederland al snel bijna onmogelijk wordt door de regelzucht. Dus ook wat dit punt betreft faalt het kabinet om te leveren, het begin is er, maar het schrappen van onnodige regels zou toch niet zo’n struikelblok behoren te zijn? 5. Energie: een noodfonds voor hoge energiekosten Jarenlang verkochten de partijen in het kabinet de energietransitie met de belofte dat energie straks bijna gratis zou zijn, en dat de geplande overcapaciteit netto geld zou gaan opleveren. Anno 2026 kan het contrast haast niet groter zijn, energie is bijna onbetaalbaar omdat de duurzame energiebronnen waar massaal in geïnvesteerd werd vooral op subsidie bleken te draaien en daarnaast onbetrouwbaar bleken te zijn. Het kabinet beloofde een noodfonds energie op te zetten om mensen met een kleine portemonnee de helpende hand te bieden bij hun energiekosten. Tegelijkertijd moest door subsidies energie structureel betaalbaar blijven. Premier Jetten beloofde in maart zelfs expliciet dat er dit jaar een noodfonds zou komen voor huishoudens met de grootste financiële problemen. In juli kwam de aankondiging dat er 193-miljoen beschikbaar komt, naar verwachting voor ongeveer 500.000 huishoudens. Alleen komt dit fonds volgens het kabinet pas later dit jaar beschikbaar. Dat is een beetje alsof je in juli tegen iemand zegt dat je hem voor de komende winter een winterjas geeft en dan in november trots komt vertellen dat je de jas inmiddels hebt besteld. Het zijn wederom plannen, maar het is geen daadkracht. Eén van de argumenten waarmee de energietransitie werd verkocht aan de Nederlander is dat het energie bijna gratis zou maken, waardoor onze concurrentiepositie zou verbeteren en daarmee de koopkracht en het welvaartsniveau van alle Nederlanders. Het tegenovergestelde is inmiddels de realiteit: energie is onbetaalbaar geworden en de koopkracht en het welvaartsniveau zijn gedaald. Dus wederom faalt het kabinet om te leveren. Maar begrijpt u mij niet verkeerd, dit betekent niet dat het kabinet helemaal niets heeft gedaan. Het heeft wetgeving door het parlement gekregen. Het Europese Migratiepact is ingevoerd. Er ligt een stikstofpakket. Er zijn maatregelen voor woningbouw genomen. Er is geld vrijgemaakt voor het noodfonds. Er zijn honderden regels aangepakt. Maar dat is nu juist het punt. Een kabinet moet niet worden afgerekend op hoeveel beleidsstukken het produceert, maar op de problemen die het oplost. Als we kijken naar de inhoud van het coalitieakkoord, de beloftes waarmee dit kabinet zichzelf presenteerde: grip op asiel en arbeidsmigratie, doorbraken op stikstof en woningmarkt, minder onnodige regels, betaalbare energie. Dat waren de redenen waarom mensen op de partijen in het kabinet hebben gestemd. Dit zijn allemaal punten die stuk voor stuk vereisen dat het kabinet hier actie op onderneemt. Het zijn echter ook de punten waarop we het kabinet kunnen afrekenen, op basis van één simpele vraag: wat is er veranderd? Als het antwoord na vijf maanden vooral bestaat uit ‘we zijn ermee bezig’, dan is dat geen resultaat, er is dan niets veranderd. Daarmee levert het kabinet dus aantoonbaar niet, lost men de gemaakte beloftes niet in. Het is vooral veel woorden, veel plannen, veel optimisme, maar vooral ook opvallend weinig resultaat. Is dan de belangrijkste belofte die dit kabinet nog moet nakomen niet dat men aan Nederland laat zien wat ‘Aan de slag’ betekent en dat men eindelijk eens begint met uitvoeren? #Kabinet #Asielbeleid #Woningbouw
