Arquímedes estaba coa súa tableta cando un soldado romano o matou. Soa natural? Non moito. E, con todo, se “actualizamos” o pasado o suficiente, podemos acabar exactamente aí. Case todas as culturas teñen edicións modernizadas de autores antigos e debates sobre ortografía, vocabulario, notas editoriais e adaptación ao lector contemporáneo. Un anticuario díxome unha vez que “a pátina do tempo dá valor” e pode marcar a diferenza entre un orixinal e unha copia barata. Abro os “Ensaios de domingo” de Constantin Noica, chego ao prólogo do editor na edición Humanitas de 1992 e descubro que “a ortografía foi actualizada”. Ler a Noica podería ser un paseo polos anos 1930–1940. En cambio, facemos ese paseo con lentes modernas, comodamente sentados nun Uber, sen medo a perdernos — é dicir, sen o risco de non entender as palabras da época, que poderían simplemente ser “traducidas” en notas ao pé de páxina. E se collemos tamén os xornais da época e os “actualizamos”? E quizais tamén poderiamos facer un rebranding dos anuncios daquela época, para que as nosas neuronas non teñan que traballar demasiado, coma se estivésemos nun escape room. Por que parar aquí? Tamén poderiamos actualizar os libros de historia e escribir que Arquímedes de Siracusa foi asasinado por un soldado romano mentres facía matemáticas na súa tableta. A idea básica segue sendo a mesma, non? Só desaparece a época. E outra cousa: por que os matemáticos non “actualizan” a Pitágoras? Poden cambiar a notación. Poden explicar a demostración doutro xeito. Mesmo poden construír o debuxo online cunha animación que aparece diante dos ollos dos alumnos. Pero o teorema de Pitágoras segue sendo o teorema de Pitágoras. Entón, cando lemos un autor antigo, por que non conservar tamén a lingua da súa época — e poñer as explicacións modernas en notas? E unha última pregunta para Humanitas e para os que traballan nas facultades de literatura e filoloxía: se dentro dunhas décadas os escolares de hoxe vos “actualizan” con # e emoji, gustaríavos? #0200 #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #EnsaiosDeDomingo #Arquímedes #Pitágoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtografíaActualizada #HistoriaDaLingua #20260921 #Galego #Galician #Galicia #Spain #Literatura #Historia
Quase todas as culturas têm edições modernizadas de autores antigos, acompanhadas de debates sobre ortografia, vocabulário, notas editoriais ou adaptação ao leitor contemporâneo. Um antiquário disse-me uma vez que «a pátina do tempo acrescenta valor» e pode fazer a diferença entre um original e uma cópia barata. Abro «Ensaios de Domingo», de Constantin Noica, chego ao prefácio da editora na edição Humanitas de 1992 e descubro que «a ortografia foi atualizada». Ler Noica poderia ter sido um passeio pelos anos 1930–1940. Em vez disso, fazemos esse passeio com óculos modernos, confortavelmente sentados num Uber, sem receio de nos perdermos — isto é, sem o risco de não compreendermos as palavras da época, que poderiam simplesmente ter sido «traduzidas» em notas de rodapé. E se pegássemos também nos jornais da época e os «atualizássemos»? E talvez devêssemos também fazer um rebranding dos anúncios daquele tempo, para não obrigarmos demasiado os nossos neurónios a trabalhar, como se estivéssemos num escape room. Mas por que ficar por aí? Poderíamos também atualizar os manuais de História e escrever que Arquimedes de Siracusa foi morto por um soldado romano enquanto fazia matemática no seu tablet. A ideia fundamental continua a mesma, não é? Só a época desaparece. E mais uma coisa: por que razão os matemáticos não «atualizam» Pitágoras? Podem mudar a notação. Podem explicar a demonstração de outra maneira. Podem até construir a figura online, através de uma animação que se desenvolve diante dos olhos dos alunos. Mas o teorema de Pitágoras continua a ser o teorema de Pitágoras. Então, quando lemos um autor antigo, por que não preservar também a língua da sua época — colocando as explicações modernas nas notas? E uma última pergunta para a Humanitas e para quem trabalha nas faculdades de Letras: se, daqui a algumas décadas, os alunos de hoje vos «atualizarem» com # e emojis, ficariam satisfeitos? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #EnsaiosDeDomingo #Arquimedes #Pitágoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtografiaAtualizada #HistóriaDaLíngua #20260920_1926 #Português #Literatura #História