Τελικά είναι η Ακρόπολη για τους "λίγους" και τα μνημεία "φέουδα"; Καθώς δεν υπάρχει επίσημη ανακοίνωση ακόμη (τουλάχιστον εγώ δεν την γνωρίζω) θα ήθελα να πω δυο πράγματα πάνω σε αυτό. Η πρόσφατη νύχτα της Αυγουστιάτικης Πανσελήνου στην Ακρόπολη δεν ήταν μια μεμονωμένη διοικητική αστοχία. Ήταν ένα ακόμη σύμπτωμα μιας βαθιάς, δομικής παθογένειας που χαρακτηρίζει το ΥΠΠΟ μας : την προκλητική επιλεκτικότητα, την αδιαφάνεια και την εργαλειοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Ενώ ο Ιερός Βράχος παρέμενε επίσημα κλειστός (υπήρχαν ανοιχτοί χώροι φυσικά με ανακοίνωση) για το ευρύ κοινό για λόγους "ασφαλείας", οι πύλες άνοιξαν εκτάκτως και προνομιακά για μια κλειστή ομάδα εκλεκτών προσκεκλημένων, αφήνοντας τους πολίτες στο σκοτάδι των εξωτερικών τειχών. Αυτό το περιστατικό αναδεικνύει το χάσμα που χωρίζει την Ελλάδα από τη διεθνή πραγματικότητα της πολιτιστικής διαχείρισης. Στο εξωτερικό, η διαχείριση μνημείων παγκόσμιας εμβέλειας βασίζεται στην αρχή ότι η πολιτιστική κληρονομιά αποτελεί αναπαλλοτρίωτο δημόσιο αγαθό, όχι ιδιοκτησία της εκάστοτε πολιτικής ηγεσίας. Σε χώρες όπως η Ιταλία, η ActionAid Italy και η Διεθνής Διαφάνεια εφαρμόζουν "Σύμφωνα Ακεραιότητας". Αυτά επιτρέπουν σε απλούς πολίτες να ελέγχουν κάθε διοικητική απόφαση, εκμηδενίζοντας τις υπόγειες συνεννοήσεις. Σε κορυφαία μνημεία όπως το Λούβρο ή το Κολοσσαίο, οι ειδικές νυχτερινές περιηγήσεις είναι θεσμοθετημένες, δημόσια αναρτημένες και προσβάσιμες σε όποιον καταβάλει το επίσημο αντίτιμο. Δεν υφίσταται η έννοια του "κρυφού προσκεκλημένου" ούτε οι χαριστικές παραχωρήσεις κάτω από το τραπέζι. Μέσα από τους αυστηρούς νόμους για την Ελευθερία της Πληροφορίας, οποιαδήποτε παράκαμψη των επίσημων πρωτοκόλλων ασφαλείας οδηγεί σε άμεση δημοσιοποίηση των εγγράφων και σε κυρώσεις. Από την άλλη έχουμε και την UNESCO η οποία προσεγγίζει τα μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς με γνώμονα τη βιωσιμότητα και τη συμπεριληπτικότητα. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές της: - Το Άρθρο 27 της Σύμβασης της UNESCO ενθαρρύνει τα κράτη-μέλη να εντάσσουν την τοπική κοινωνία στη διαχείριση των χώρων. - Η χρήση εμβληματικών χώρων ως "σκηνικών" για την ψυχαγωγία μιας κλειστής ελίτ αντιβαίνει ευθέως στην αρχή της ισότιμης πρόσβασης των πολιτών. Όταν το Υπουργείο επικαλείται τη φέρουσα ικανότητα και την επικινδυνότητα για να αποκλείσει το κοινό, η επιλεκτική άρση αυτών των περιορισμών για λίγους εκθέτει τη χώρα διεθνώς, αποδεικνύοντας ότι τα μέτρα ασφαλείας εργαλειοποιούνται κατά το δοκούν. Και το τραγελαφικό σε αυτή την ιστορία είναι το ότι στην Ελλάδα, το νομικό πλαίσιο είναι θεωρητικά αυστηρό. Ο Αρχαιολογικός Νόμος 4858/2021 ορίζει ρητά στο Άρθρο 10 ότι οποιαδήποτε παραχώρηση χώρου απαιτεί επίσημη διοικητική άδεια και την υποχρεωτική γνωμοδότηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου. Παράλληλα, οι κατά τόπους Εφορείες Αρχαιοτήτων έχουν τη νόμιμη φυσική δικαιοδοσία και ευθύνη φύλαξης των μνημείων. Ωστόσο, η πραγματικότητα κινείται στη γκρίζα ζώνη της άτυπης εξουσίας. Η παράκαμψη των αρμόδιων υπηρεσιών και η λήψη αποφάσεων μέσω προφορικών, "άνωθεν" εντολών αποτελεί κοινό μυστικό. Η κατάσταση επιτείνεται από την πρόσφατη ψήφιση του νομοσχεδίου για την ίδρυση της κρατικής ανώνυμης εταιρείας διαχείρισης της πολιτιστικής κληρονομιάς, μια κίνηση που αποδυναμώνει τον δημόσιο έλεγχο και ανοίγει τον δρόμο για την πλήρη εμπορευματοποίηση και την "πριβεδοποίηση" (μια ζωή γλωσσοπλάστες😊) των μνημείων. Αυτό το "πλάνο" εμπορευματοποίησης και επιλεκτικής διαχείρισης, το βλέπαμε να προδιαγράφεται εδώ και ενάμισι χρόνο. Ήταν ξεκάθαρο για όποιον γνωρίζει να διαβάζει τις θεσμικές μεταβολές. Ξέρω, όμως, καλά πως στο σύστημα που έχει οικοδομηθεί, η επιστημονική τεκμηρίωση και η αυτονόητη διαμαρτυρία υπονομεύονται άμεσα. Επειδή κρούω τον κώδωνα του κινδύνου τόσο καιρό (έτσι το θεωρώ εγώ) πολλοί θα σπεύσουν να μου κολλήσουν την ταμπέλα της "μόνιμα αντιδραστικής" ή να με κατατάξουν σε μια πολιτική μερίδα που απλώς ψάχνει αφορμή για να καταγγείλει το σύστημα. Ειδικά μάλιστα όταν οι επίσημες φωνές της συνδικαλιστικής ηγεσίας (όπως της κυρίας Κουτσούμπα, για την οποία δεν κρύβω ότι δεν τρέφω καμία εκτίμηση) θολώνουν το τοπίο με προσωπικές ή μικροπολιτικές σκοπιμότητες. Αλλά η αλήθεια δεν έχει κομματικό χρώμα, ούτε ιδιοκτήτη. Το γεγονός ότι η κριτική εκφέρεται (και) από ανθρώπους με "προβληματικά" κίνητρα, δεν αναιρεί την ουσία της αυθαιρεσίας που συντελέστηκε στην Ακρόπολη. Τα μνημεία μας πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ζητήματα εθνικής κυριαρχίας, επιστημονικού κύρους και βαριάς πολιτιστικής διπλωματίας. Δεν πρέπει να μετατρέπονται σε αναλώσιμα "σκηνικά" για την εφήμερη ψυχαγωγία μιας κλειστής ελίτ... Το να αρνούμαστε να σιωπήσουμε μπροστά στην υποβάθμιση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς δεν μας κάνει "επαγγελματίες διαμαρτυρόμενους". Μας κάνει υπεύθυνους επιστήμονες. Και όσο η εγχώρια εξουσία θα βολεύεται πίσω από τη λάσπη των πολιτικών ταμπελών για να αποφεύγει τη λογοδοσία, τόσο η προκλητική επιλεκτικότητα θα παραμένει το μόνιμο, θλιβερό σήμα κατατεθέν μιας χώρας που αρνείται να σεβαστεί ακόμα και την ίδια της την ιστορία. Προσωπικά περιμένω την επίσημη ανακοίνωση, αν φυσικά υπάρξει, γιατί χωρίς επίσημη απάντηση από το Υπουργείο Πολιτισμού και χωρίς περαιτέρω στοιχεία, η συζήτηση σταδιακά ατονεί. Το γεγονός ότι το περιστατικό συνέβη Παρασκευή βράδυ βοήθησε στο να "απορροφηθεί" η αρχική ένταση μέσα στο Σαββατοκύριακο. Η ιστορία δείχνει ότι στην Ελλάδα τέτοια "σουαρέ" ξεχνιούνται γρήγορα από την κοινή γνώμη, καθώς η επικαιρότητα τρέχει με γρήγορους ρυθμούς και η έλλειψη λογοδοσίας θεωρείται πλέον, δυστυχώς, κανονικότητα... #ΠολιτιστικήΚληρονομιά #Ακρόπολη #Διαφάνεια
