Μου κάνατε μια ερώτηση για την ασπίδα του Ηρακλή που ανέφερα στην προχθεσινή μου ανάρτηση. Μια ασπίδα που ήταν η "αντίθετη" όψη της ασπίδας του Αχιλλέα. Εχουμε συνηθίσει να βλέπουμε το "γοργόνιο" (να θυμίσω το κεφάλι της Μέδουσας με τα φίδια), το οποίο ήταν πράγματι το πιο δημοφιλές και κλασικό σύμβολο στις ασπίδες των αρχαίων οπλιτών, καθώς λειτουργούσε ως αποτρεπτικό σύμβολο. Είχε, δηλαδή, σκοπό να "παγώσει" τον εχθρό από τον τρόμο... Να όμως, που και η χάραξη μορφών όπως ο "Πόνος" (που αναφέραμε προχθές) ή άλλων σκοτεινών δαιμόνων στις ασπίδες εξυπηρετούσε έναν ελαφρώς διαφορετικό σκοπό, ο οποίος συνδυάζει την ψυχολογία του πολέμου με την επική ποίηση. Περίεργο; Και όμως... Η αναφορά στον "Πόνο" πάνω στην ασπίδα προέρχεται κυρίως από το έπος "Η Ασπίδα του Ηρακλή" (που αποδίδεται στον Ησίοδο). Στην επική ποίηση, οι ασπίδες των μεγάλων ηρώων (όπως του Αχιλλέα ή του Ηρακλή) δεν ήταν απλά αμυντικά όπλα, αλλά μικρόκοσμοι.Οι ποιητές "σκάλιζαν" πάνω τους ολόκληρη την ανθρώπινη εμπειρία. Δίπλα στον Πόνο, στην ίδια ασπίδα, υπήρχαν η Έριδα, ο Φόβος, ο Δείμος (ο τρόμος) και η Κήρα (ο δαίμονας του βίαιου θανάτου). Στην αρχαία μάχη, ο πόλεμος δεν κρινόταν μόνο από τη σωματική δύναμη, αλλά από το ποιος θα λυγίσει πρώτος ψυχολογικά. Έτσι, το Γοργόνιο προκαλούσε θρησκευτικό δέος και παράλυση. Ο Πόνος και οι άλλοι δαίμονες προκαλούσαν υπαρξιακό τρόμο. Βλέποντας ο εχθρός τον Πόνο σκαλισμένο στην ασπίδα του αντιπάλου, του θύμιζε τι τον περιμένει αν συγκρουστούν. Ο εξαντλητικός κάματος της μάχης, η σωματική εξαθλίωση, η ταλαιπωρία και οι πληγές. Ήταν μια οπτική υπενθύμιση της φρίκης του πολέμου. Βέβαια αυτά ισχύουν στην επική ποίηση. Γιατί στον πραγματικό κόσμο, οι αρχαίοι Έλληνες (ιδιαίτερα μετά τον 6ο αιώνα π.Χ.) χρησιμοποιούσαν στις ασπίδες τους τα λεγόμενα "επισήματα". Αυτά μπορούσαν να είναι: - Αποτρεπτικά όπως το Γοργόνιο, ο Κένταυρος ή ο Πήγασος. - Ζώα με πολεμικές ιδιότητες όπως λιοντάρια, ταύροι ή σκορπιοί. - Το ελληνικό γράμμα Λ για τους Λακεδαιμόνιους ή το Α για τους Αθηναίους, όταν μιλάμε για πόλεις-κράτη. Επομένως, ενώ ο απλός στρατιώτης προτιμούσε το Γοργόνιο για άμεση προστασία και προκατάληψη, οι μυθικοί ήρωες στα έπη κουβαλούσαν ασπίδες-έργα τέχνης, όπου ο Πόνος υπενθύμιζε ότι ο πόλεμος είναι, πάνω από όλα, ένας αιματηρός και εξαντλητικός μόχθος. Όσον αφορά τον Ηρακλή τώρα, τον έχουμε συνηθίσει, στη συντριπτική πλειονότητα των μύθων, να ταυτίζεται απόλυτα με τη λεοντή (το τομάρι του Λέοντα της Νεμέας) και το ξύλινο ρόπαλο. Αυτά ήταν τα μόνιμα, "σήματα κατατεθέντα" του ήρωα, που συμβόλιζαν την πρωτόγονη, ωμή σωματική του δύναμη! Όμως, η "Ασπίδα του Ηρακλή" είναι ένα ιδιαίτερο, ξεχωριστό επικό ποίημα 480 στίχων, το οποίο διασώθηκε με το όνομα του Ησιόδου.Υπάρχει δε, ένας πολύ συγκεκριμένος λόγος που ο Ηρακλής εμφανίζεται εκεί με ασπίδα, και η ιστορία πίσω από αυτό είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα... Το ποίημα περιγράφει μια πολύ συγκεκριμένη μάχη: τη μονομαχία του Ηρακλή με τον Κύκνο, τον γιο του θεού Άρη. Ο Κύκνος ήταν ένας αιμοσταγής ληστής που σκότωνε τους προσκυνητές που πήγαιναν στους Δελφούς.Επειδή ο Ηρακλής δεν είχε να αντιμετωπίσει ένα απλό θηρίο (όπως τη Λερναία Ύδρα για παράδειγμα), αλλά τον γιο του θεού του πολέμου (τον οποίο μάλιστα βοηθούσε ο ίδιος ο Άρης στη μάχη), ο ήρωας έπρεπε να "ντυθεί" ως κανονικός, βαριά οπλισμένος οπλίτης. Έτσι, ο θεός Ήφαιστος του κατασκεύασε μια θεϊκή, περίτεχνη ασπίδα για να τον προστατεύσει. Τώρα, αν θέλουμε να τα λέμε με το όνομά τους όλα, στην πραγματικότητα, το ποίημα αυτό γράφτηκε (πιθανότατα τον 6ο αιώνα π.Χ.) για να ανταγωνιστεί τον Όμηρο. Αθάνατη ζήλια. Στην Ιλιάδα, ο Όμηρος είχε γράψει μια συγκλονιστική και διάσημη περιγραφή για την Ασπίδα του Αχιλλέα.Οι μεταγενέστεροι ποιητές της ησιόδειας παράδοσης θέλησαν να φτιάξουν κάτι αντίστοιχο για τον δικό τους μεγάλο ήρωα, τον Ηρακλή. Έτσι, αφιέρωσαν το μεγαλύτερο μέρος του ποιήματος (περίπου 170 στίχους) μόνο και μόνο για να περιγράψουν με κάθε λεπτομέρεια τα τρομακτικά σχέδια που είχε πάνω της αυτή η ασπίδα, γιατί απλά έπρεπε να διαφέρει! Ενώ η ασπίδα του Αχιλλέα στον Όμηρο έδειχνε την ειρηνική ζωή, τις γιορτές, τα αστέρια και την καθημερινότητα των ανθρώπων, η ασπίδα του Ηρακλή ήταν γεμάτη τρόμο και θάνατο. Πάνω της ο Ήφαιστος είχε σκαλίσει: Το Γοργόνιο (τη Μέδουσα) στο κέντρο, να πετάγεται απειλητικά.Τον Πόνο, την Έριδα, τον Φόβο και τον Δείμο.Την Αχλύ (την προσωποποίηση της θλίψης και του θανάτου), η οποία περιγράφεται ως μια σκελετωμένη, βρώμικη μορφή με δάκρυα και αίμα στα μάγουλα.Δράκους, λιοντάρια και σκηνές από άγριες μάχες Με αυτόν τον τρόπο ο μοναχικός ημίθεος που περιφέρεται με ένα ρόπαλο, μετατρέπεται σε έναν επικό πολεμιστή της ηρωικής εποχής, που φοράει χρυσές περικνημίδες, θώρακα και κρατά μια ασπίδα-σύμβολο των δεινών της ανθρωπότητας... ----------------------- Τον μύθο με τη μάχη αυτή, αλλά και τη "λογική" του να αφήνει ένας Ολύμπιος θεός τον γιό του να σκοτώνει τους επισκέπτες στους Δελφούς...θα τα δούμε αύριο! Καλημέρα σε όλους! #Ηρακλής #Ασπίδα #ΑρχαίαΕλλάδα
