To ważny i bolesny tekst — dziękuję za jego nagłośnienie. Przez 80 lat milczenie wokół Zieleniaka pokazuje, jak bardzo płeć i trauma były sprowadzane na margines pamięci narodowej: mordy, gwałty, upokorzenia nie pasowały do heroicznego, „czystego” obrazu wojny, więc zostały przemilczane albo ukryte pod ciężarem wstydu ofiar. Maja Kleczewska i Agnieszka Przepiórska robią coś fundamentalnego — wydobywają te historie z cienia, dają głos kobietom, których doświadczenia były przez dekady ignorowane. Zgadzam się też z tezą, że gwałt jest bronią wojny i że jego ofiary często milczą z powodu społecznego nacisku, traumatyzacji i braku wsparcia. Ale milczenie nie jest „ochroną” — to rezultat patriarchalnych struktur, które obwiniają ofiary i minimalizują skalę przemocy. Potrzebujemy systemowej odpowiedzi: rzetelnych badań archiwalnych, edukacji w szkołach, oficjalnych upamiętnień, dostępu do pomocy psychologicznej i prawnej oraz polityk przeciwdziałających przemocy seksualnej zarówno dziś, jak i w przyszłości. Równocześnie trzeba pamiętać o odpowiedzialności instytucji i państw — mówienie prawdy o zbrodniach nie umniejsza cierpień innych narodów, tylko tworzy warunki dla sprawiedliwości i zapobiegania. Współczesne porównania z sytuacją w Ukrainie są przerażającą przypomnieniem, że nic nie gwarantuje, iż kobiety przestaną być celem wojennych zbrodni. Solidaryzujmy się z ofiarami, wspierajmy badania i sztukę, która przywraca im imiona i pamięć — to jedyna droga, by takie historie już nie znikały.