Search

Nieuws van de Dag en de illusie van het spontane gesprek Gisteren keek ik naar Nieuws van de Dag en pas later drong volledig tot me door wat mij zo tegenstond aan die uitzending over de boeren. Het ging niet om één domme uitspraak van Lale Gül, Raymond Mens of iemand anders aan tafel. Het ging om de manier waarop vrijwel het hele blok dezelfde richting uit werd opgebouwd. De kijker moest het gevoel krijgen naar een spontaan gesprek over de actualiteit te kijken, terwijl de boeren stap voor stap werden gekoppeld aan gevaar, slachtoffers, historische grensoverschrijding en uiteindelijk zelfs aan de gedachte dat het misschien helemaal niet zo erg is wanneer Nederland minder boeren krijgt. Kijk gewoon naar de opeenvolging. Er is een dodelijk verkeersongeluk rond een boerenactie en vrijwel onmiddellijk verschuift het gesprek naar de verantwoordelijkheid van de boeren. Vervolgens komt de davidster met de B voorbij en Lale Gül trekt direct de Holocaust erbij. Niet veel later vraagt diezelfde Lale of het eigenlijk wel zo’n ramp is wanneer Nederland minder boeren krijgt. Thomas van Groningen levert de voorzetten waarmee het gesprek voortdurend binnen datzelfde kader blijft en Raymond Mens sluit zich vervolgens aan bij de harde lijn van Rob Jetten over boeren op de snelweg. Ieder fragment afzonderlijk kun je wegzetten als “gewoon een mening”. Maar zet ze achter elkaar en je krijgt een heel ander product: boeren worden gevaarlijk, onverantwoordelijk, historisch verdacht en uiteindelijk misschien zelfs overbodig gemaakt. En hier moeten we ophouden naïef te doen over hoe talkshows werken. Dit zijn geen cafés waar toevallig vier mensen binnenlopen en ter plekke ontdekken wat ze ergens van vinden. De uitzending is voorbereid, onderwerpen zijn geselecteerd, invalshoeken zijn besproken, beelden liggen klaar, vragen zijn voorbereid, gasten zijn voorgesproken en opiniemakers weten waarvoor ze komen. Presentatoren werken met een draaiboek en de regie kan tijdens de uitzending onmiddellijk bijsturen. Maar zelfs dat is nog maar de zichtbare laag. Sinds corona weten we hoe omvangrijk narratief beheer vanuit instituties kan worden georganiseerd. Overheidscommunicatie, crisiscommunicatie, ministeries, woordvoerders, deskundigen, gedragscommunicatie en media functioneren niet in volledig gescheiden universums. Boodschappen worden voorbereid, lijnen worden afgestemd, kernboodschappen worden bepaald en media weten ruim vóór de uitzending welke onderwerpen en politieke boodschappen die dag centraal staan. Hoe ver zulke lijnen vervolgens via redacties, voorgesprekken, briefingdocumenten en talkingpoints doorwerken tot presentatoren, deskundigen en opiniemakers is van buitenaf nauwelijks volledig zichtbaar. Ik kan niet bewijzen dat iemand ’s middags letterlijk een mail van de NCTV of AIVD ontvangt met drie zinnen die ’s avonds moeten worden uitgesproken. Maar na corona vind ik het minstens zo naïef om te geloven dat dezelfde formuleringen, dezelfde morele kaders en dezelfde gewenste conclusies avond na avond volledig spontaan en onafhankelijk aan verschillende talkshowtafels ontstaan. De interessantste vorm van sturing is bovendien helemaal niet een geheim briefje waarop exact staat wat iemand moet zeggen. Het is veel efficiënter om mensen te gebruiken van wie je vooraf al weet welke richting hun morele kompas bijna automatisch uitslaat. En daar vind ik Lale Gül bijzonder interessant. Bij haar lijkt virtue signalling inmiddels bijna een vakdiscipline geworden. Of het nu over islam, corona, vaccinaties, Israël of nu de boeren gaat: ze weet opvallend vaak precies de meest institutioneel veilige, moralistisch maximale positie te vinden en die vervolgens te presenteren alsof ze zojuist op eigen kracht een bijzonder moedige gedachte heeft ontdekt. Tijdens corona was uitgesproken vaccinatie-enthousiasme de deugdzame positie. Bij islam krijgt ze ruimte wanneer een scherpe beschuldiging richting moslims gewenst is. Bij Israël staat ze zeer herkenbaar in het debat. En nu boeren politiek onder druk staan, zit zij daar precies op het juiste moment om de Holocaust erbij te halen en vervolgens hardop te vragen of Nederland eigenlijk wel zoveel boeren nodig heeft. Ik neem Lale zo nadrukkelijk als voorbeeld omdat het mechanisme bij haar bijna schaamteloos zichtbaar wordt, maar zij is slechts een extreem herkenbare variant van een veel breder televisiemodel. Ook andere vaste zogenaamde ‘opiniemakers’ weten dat het televisiecircuit snelheid, stelligheid, morele verontwaardiging en herkenbare positionering beloont. Dat levert clips, bereik, uitnodigingen en uiteindelijk marktwaarde op. Virtue signalling is daarmee niet alleen ideologie, maar ook een verdienmodel. De doelgroep kan wisselen, gisteren ongevaccineerden, vandaag boeren, morgen weer een andere politiek verdachte groep, maar de morele pose blijft. En precies die voorspelbaarheid maakt zulke figuren bruikbaar voor het format. De kijker denkt vervolgens: “Lale vindt dit.” Maar de redactie koopt geen verrassing in. Ze koopt een bekend type reactie, een herkenbaar moreel frame en televisie waarvan vooraf duidelijk is welke richting het gesprek ermee op kan. Daar begint narratief beheer: niet noodzakelijk bij een letterlijk uitgeschreven script, maar al bij de selectie van mensen van wie je weet welk soort oordeel, verontwaardiging en legitimatie ze zullen leveren. En precies daar begint narratief beheer. Niet bij één grote leugen, maar bij selectie. Wie zit er aan tafel? Welke gebeurtenis wordt groot gemaakt? Welke associatie wordt onmiddellijk toegevoegd? Wie krijgt het morele gezag? Welke vragen worden eindeloos uitgemolken en welke vragen worden überhaupt niet gesteld? Want kijk naar wat gisteren niet centraal stond. Bij het verkeersongeluk had je uitgebreid kunnen bespreken wat feitelijk al bekend was over de toedracht voordat een hele protestbeweging morele schuld kreeg toegeschoven. Bij de boerenster had je naast de verontwaardiging ook boeren zelf kunnen vragen welk politiek punt zij met dat symbool probeerden te maken. En zodra Lale vraagt of minder boeren wel zo erg is, hoort daar onmiddellijk de veel grotere vraag tegenover te staan: wie produceert straks ons voedsel, wie krijgt de grond, hoe afhankelijk willen we worden van import en welke bedrijven profiteren van een steeds verder geïndustrialiseerde en technologiseerde voedselketen? Maar juist die vragen verstoren het frame. En dat is precies waarom framing zo krachtig is. Je hoeft helemaal niet te liegen. Je kunt uitsluitend ware feiten gebruiken en toch een misleidend totaalbeeld produceren. Je maakt het ene feit enorm, het andere klein, plaatst twee gebeurtenissen bewust naast elkaar, nodigt drie mensen uit die ongeveer dezelfde morele richting vertegenwoordigen en laat één kritische context weg. Vervolgens hoef je de kijker niet eens meer te vertellen wat hij moet denken. Hij maakt de laatste stap zelf. Tijdens corona zagen we hoe effectief dat kan zijn. Dag na dag dezelfde morele categorieën, dezelfde institutioneel geaccepteerde deskundigen, dezelfde angsten, dezelfde oplossingen en dezelfde sociale labels voor afwijkende geluiden. De kracht van dat systeem zat er niet in dat letterlijk niemand iets anders mocht zeggen. Eén kader werd simpelweg zo dominant dat alles daarbuiten automatisch verdacht, onverantwoordelijk of krankzinnig begon te klinken. Nu zie ik hetzelfde mechanisme terug bij de boeren, alleen herkennen veel meer mensen het inmiddels. Daarom vind ik de uitzending van Nieuws van de Dag van gisteren niet gewoon “een talkshow waar ik het niet mee eens was”. Ik vind het een voorbeeld van iets veel fundamentelers: hoe een redactie een politieke en morele werkelijkheid kan construeren terwijl ze de vorm van een spontaan gesprek behoudt. Dat is ook waarom ik tegenwoordig bij een talkshow niet alleen meer luister naar wat er wordt gezegd. Ik kijk vooral naar wat er vóór de eerste zin al is besloten. Waarom zit juist deze persoon daar? Waarom wordt juist dit incident gekozen? Waarom volgt na gebeurtenis A onmiddellijk onderwerp B? Wie levert de emotionele verontwaardiging? Wie levert de rationeel klinkende bevestiging? Welke vraag wordt niet gesteld? Welke conclusie blijft uiteindelijk in het hoofd van de kijker hangen zonder dat iemand haar rechtstreeks heeft hoeven uitspreken? En misschien nog belangrijker: wie profiteert van die conclusie? Welk beleid wordt er gemakkelijker door te verkopen? Welk economisch of politiek belang wordt ermee gediend? Welke agenda krijgt meer ruimte wanneer één groep eerst moreel verdacht is gemaakt? Want framing staat zelden volledig op zichzelf. Zodra een bepaald beeld van de werkelijkheid dominant wordt, worden bepaalde beleidskeuzes vanzelf logischer en andere ineens ondenkbaar. Wie boeren eerst neerzet als gevaarlijk, achterhaald, egoïstisch of zelfs moreel verdacht, heeft de helft van het politieke werk al gedaan voordat beleid dat tot minder boeren leidt überhaupt aan de kijker hoeft te worden verkocht. Daar zit de manipulatie. Niet noodzakelijk in één aantoonbare leugen, maar in het construeren van een context waarin de gewenste conclusie eruitziet alsof hij spontaan uit de werkelijkheid zelf is ontstaan. En dat is precies wat gisteren met de boeren gebeurde. Ze werden niet alleen besproken. Ze werden geframed. Niet toevallig door één ongelukkige uitspraak, maar door de volledige architectuur van het gesprek. Wie dat mechanisme eenmaal herkent, kijkt nooit meer hetzelfde naar een talkshow. #Praatprogramma's #MediaFraming #Politiek

Er is iets raars aan de hand met de media. Ik merkte het voor het eerst in 2020. Tot dat jaar las ik gewoon de krant en dacht dat ik daarmee goed geïnformeerd was. Vanaf Corona en de eenzijdige berichtgeving veranderde dat. De media leken opeens gelijkgeschakeld en spraken met één stem. Ik knapte niet alleen af op de krant, ik raakte de afgelopen jaren ook los van de mainstream media bij andere onderwerpen. Zodra ik de propaganda rond Corona herkende, zag ik datzelfde infantiele toontje terug bij berichten over Oekraïne, klimaat, LHBTQ+ – eigenlijk bij bijna elk groot onderwerp. Toen ik in 2020 nog de krant las, was er nauwelijks gesprek mogelijk met de redactie. Het nieuws werd top-down over de lezers uitgestrooid. Eenrichtingsverkeer: je kunt hoogstens een brief sturen en afwachten of die wordt geplaatst. Langzaam ben ik gaan denken dat de media zoals we die kennen zullen verdwijnen. Net zoals de boekdrukkunst in de Middeleeuwen een revolutie teweegbracht, heeft het internet een kanteling in gang gezet. De oude media reageren daar verkrampt op. Steeds vaker klinkt de roep om censuur, om ophef over afwijkende meningen, om dwang, boetes en straffen. Alsof je een bevolking op die manier kunt sturen. Over heel veel onderwerpen mag je nog maar op één manier denken en spreken. Voorbeelden zijn er genoeg. * Corona was een pandemie die dankzij de maatregelen is bedwongen; critici werden wappies, complotdenkers of antivaxers. Je kon een boete krijgen omdat je te dicht bij elkaar in een park zat. * Klimaatverandering komt door te veel CO₂ en stikstof en kan alleen worden gestopt met maatregelen, zoals minder vliegen en minder vlees. * Rusland is de agressor, de NAVO beschermt ons, en zonder ingrijpen staat Poetin straks aan de Nederlandse grens. Daarom moet er dienstplicht komen en moeten jongeren ‘sneuvelbereid’ worden. Wie pleit voor praten met Rusland wordt meteen Poetin-lover genoemd. Alsof de wens om vrede en normale betrekkingen is een misdaad is. Er loopt in mijn beleving een grote, onzichtbare kloof door Nederland. Een glazen wand waardoor mensen elkaar nog wel kunnen zien, maar niet meer goed naar elkaar luisteren. Aan de ene kant de mensen die nog niet losgeraakt zijn van de media, die het NRC lezen en geloven wat op TV wordt voorgeschoteld. Aan de andere kant mensen die weinig meer geloven, soms naar alternatieve kanalen kijken, soms niet. In de spreekkamer merk ik die kloof nauwelijks; patiënten komen met klachten, niet voor een gesprek over Rusland of klimaat. Maar daarbuiten loop ik er dagelijks tegenaan. Wie bepaalt eigenlijk wat nieuws is, welke stemmen we horen, wat desinformatie is en wat ‘juiste’ informatie? Voor een antwoord is het belangrijk te beseffen dat de media, zonder dat we daarover zijn ingelicht, een andere taak hebben gekregen. Jaren geleden zei oud-generaal Van Kappen bij WNL, met Wierd Duk ernaast, openhartig wat die taak is: “We zitten midden in een periode waarin we te maken hebben met een informatieoperatie, een informatieoorlog. Dat is het manipuleren van feiten en gebeurtenissen, zodat je een preferente werkelijkheid bij je eigen bevolking, bij je tegenstander en bij het internationaal publiek neerlegt. Daar zitten we midden in. […] En alle partijen doen dat.” Dit fragment van vóór 2020 was een eye-opener voor mij. Het verklaart de propaganda die we nu zien. Als de NCTV en de NAVO feiten manipuleren om een gewenste werkelijkheid bij de bevolking neer te leggen, moet dat zo gebeuren dat het niet opvalt. Zodra mensen de truc doorzien, is de controle en de geloofwaardigheid weg. Waarheidsvinding is van ondergeschikt belang. De mainstream media en journalisten hebben als taak 'de narratieven te bewaken'. Ze worden gatekeepers van een gewenste werkelijkheid, die dus niet per se waar is. De woorden van Van Kappen verklaarden voor mij de autoritaire aanpak tijdens Corona én de totale gelijkschakeling van de media. Het woord ‘opiniemaker’ in het profiel van Wierd Duk @wierdduk is in dit opzicht typerend. Hij was journalist, nu maakt hij opinies en beïnvloedt hij de massa. Jonge mensen zijn hier steeds vaker klaar mee. Mijn kinderen lezen geen krant, maar zijn vaak verrassend goed op de hoogte. Veel mensen haken af bij de mainstream media omdat die zijn gaan meedoen aan ‘nudgen’: zorgen dat zo veel mogelijk mensen hetzelfde denken en spreken. De media lopen in de pas met wat inlichtingendiensten zoals de NCTV wensen. Dat is een verbijsterende ontwikkeling; inlichtingendiensten en de NAVO bepalen grotendeels waar het ‘nieuws’ over gaat en sturen de narratieven. Dit heeft weinig te maken met mensen eerlijk informeren. Het lijkt meer op psychologische oorlogvoering (psyop) gericht op burgers, in plaats van bescherming tegen gevaar van buitenaf. Zorgen dat zoveel mogelijk mensen hetzelfde denken is iets heel anders dan onafhankelijke berichtgeving. Het gevaar is dat de samenleving splijt. De media gooien ons dagelijks nieuwe kluifjes toe – afleidingsmanoeuvres zodat we stoppen met zelf denken en vragen stellen. Vragen stellen werd de afgelopen jaren riskant. In mijn geval kreeg ik intimiderende brieven van de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Een kritische huisarts met zorgen over de veiligheid van coronavaccins werd gezien als 'gevaar voor de vaccinatiebereidheid’. Dat is vreemd. Er ontstond een kloof tussen hoe toezichthouders volksgezondheid zagen en hoe ik ernaar keek. Mijn eigen pad van de afgelopen jaren is herkenbaar voor velen: eerst verbazing en verbijstering over de eenzijdige Corona-berichtgeving, daarna bedreiging (onder andere door die brieven), angst, en uiteindelijk woede én veel meer bewustwording. Een samenleving die verder versplintert, waarin mensen niet meer weten wat anderen denken of bezighoudt, is onwenselijk en onmenselijk. Het is kwalijk dat inlichtingendiensten hierop hebben aangestuurd met hun hang naar controle. Ik verwacht dat hoe verkrampter de oude media reageren, des te sneller hun ondergang gaat. Dat is niet erg. Er ontstaan nieuwe manieren van informatievoorziening en vooral van informatie-uitwisseling: podcasts, maar ook festivals, lezingen en echte ontmoetingen waar je in de pauze gewoon met elkaar kunt napraten en ideeën kunt uitwisselen. Die initiatieven worden snel volwassen. De oude media onderschatten het internet en hangen nog vast in het pre-internet tijdperk, toen zij de narratieven nog konden bepalen. Veel mensen zijn klaar met de betutteling en de top-downbenadering. Ik in elk geval wel. Als u waardeert wat ik schrijf, kunt u een bijdrage overmaken via https://t.co/5EmgfuiUho Ook zonder die bijdrage blijf ik schrijven, maar elke kleine bijdrage wordt erg gewaardeerd. #media #vrijheidvanmeningsuiting #informatie

#Herkenbaar | De zee was van iedereen en wij mochten overal vissen. Nu wordt de zee grootschalig geprivatiseerd voor dubieuze windparken en natuurreservaten waar wij niet meer mogen komen. De vloot is al gedecimeerd. Steeds meer vis is import van heel ver of is viskweek. #Zee #Duurzaamheid #Visserij

Al die mensen schuifelend, trillend de weg zoekend, bijna achterovervallend. Het motiveert je tot het bot om door te gaan. Ik heb op verzoek van patiënten denk ik wel duizend selfies met ze gemaakt. Ik ben erg lang en steek overal bovenuit natuurlijk. Omdat ik veel doe met patiëntgerichte zorg, ben ik voor velen een baken van hoop. Herkenbaar en zichtbaar.

Alex Molenaar heeft de bergsprint gewonnen en rijdt momenteel virtueel in de bolletjestrui, terwijl Tadej Pogacar zijn ploeggenoten aanstuurt tijdens de tweede etappe van de Tour de France van Tarragona naar Barcelona, die herkenbaar is door de steile beklimmingen van Montjuïc. #TourdeFrance #Vingegaard #Pogacar

"Nederland wordt geknecht door bestuurders die niet in ons belang handelen." - @MilanSchenk FVD zet uw belangen wél op de eerste plaats. Steun onze missie voor een welvarend, veilig en herkenbaar Nederland via https://t.co/x0kC6zR3bL! https://t.co/T6HTMP3tcm #Nederland #politiek #FVD

Observaties vanuit het riool Volgens Volkskrant-hoofdredacteur Pieter Klok is X een “open riool”. Wie er nog zit, draagt volgens hem bij aan een medium dat “de democratie ondermijnt”. Vertrek zou daarom de enige oplossing zijn. Ik zit inmiddels zestien jaar op dat platform. Lang genoeg om te zien hoe het verruwde. Maar ook lang genoeg om te weten dat die verruwing niet op sociale media begon. De omslag zag ik eind jaren negentig al bij de traditionele media. Tot die tijd bestond er een duidelijke scheiding tussen redactie en commercie. Journalisten maakten journalistiek, advertenties waren herkenbaar als advertenties. Abonnementen en reclame financierden samen de krant. Artikelen hoefden geen emoties op te pompen of permanent aandacht vast te houden. Journalisten konden gewoon hun werk doen. Dat veranderde toen uitgevers ontdekten hoeveel advertentiegeld bij tussenpartijen bleef hangen. Kranten gingen advertenties zelf verkopen en langzaam vervaagde de grens tussen commercie en redactie. Partnercontent, branded journalism, native advertising. De lezer mocht steeds vaker zelf raden wat onafhankelijk was en wat niet. Daar begon de erosie van het gezag van de dagbladen. Niet bij Elon Musk, maar op de eigen redactievloer. Daarna maakte internet het oude model definitief kapot. Advertenties verdwenen, oplages daalden en journalistiek alleen bleek online onvoldoende rendabel. Artikelen moesten verkeer trekken. Koppen werden harder, emoties winstgevender, verontwaardiging een verdienmodel. Clickbait wordt graag toegeschreven aan sociale media, maar traditionele media hebben het uit economische noodzaak zelf grootgemaakt. Sociale platforms maakten het proces later zichtbaarder en extremer, maar de toon was toen al gezet. Columnisten moesten scoren, meningen moesten circuleren, morele profilering werd onderdeel van het businessmodel. De traditionele media legden zelf de infrastructuur van het huidige riool aan. Woorden die ooit met grote terughoudendheid werden gebruikt, zoals fascisme, nazi, genocide en ondermijning van de democratie, zijn in opiniestukken en columns steeds normaler geworden als morele kwalificaties in gewone politieke discussies. Dagbladen speelden daarin een belangrijke rol door die taal te legitimeren en te normaliseren. Vanuit die institutionele autoriteit verspreidde die verruwing zich verder via talkshows, politiek en sociale media. Ik kom uit een generatie waarin zulke termen met terughoudendheid werden gebruikt. Tegenwoordig volstaat afwijken van de morele consensus binnen delen van de kwaliteitsmedia soms al om in de buurt van “fascisme” terecht te komen. Daar wringt het Volkskrant-commentaar. De morele verhevenheid waarmee over grote groepen mensen wordt gesproken, maakt van een analyse al snel een sociaal oordeel. X is een “riool”, reacties zijn “drek”, gebruikers worden impliciet tegenover verstandige burgers geplaatst. Dat zijn geen observaties meer maar sociale etiketten. Daar spreekt niet alleen afkeer van een platform uit, maar ook wantrouwen tegenover het vermogen van gewone mensen om zelf onderscheid te maken tussen onzin en waarheid. Wat ontbreekt is zelfreflectie. Traditionele media hebben zelf meegebouwd aan de cultuur die zij nu veroordelen. Aan de toon, de verontwaardiging en de morele profilering. De dagbladen hebben een deel van hun gezag verkwanseld door journalistieke afstand en objectiviteit steeds vaker in te ruilen voor moreel opportunisme. Vertrek van X is de enige manier om ondermijning van de democratie te stoppen | de Volkskrant https://t.co/734D65Dk1B #journalisme #democratie #media

Marjolijn Faber spreekt de waarheid over minderjarigen met vuurwapens: "In de Bijlmer loopt minderjarig tuig rond met vuurwapens en ze deinzen ze er niet voor terug om voor 5000 euro een liquidatie uit te voeren." "Bang voor een straf zijn ze niet, want ze vallen gewoon onder het jeugdstrafrecht, waar de straffen bedroevend laag zijn." "Wanneer gaat de minister zich eens inzetten, zodat voor dit soort delicten ook het volwassenstrafrecht ingezet kan worden vanaf 14 jaar?" "De minister geeft aan: we kunnen er weinig mee. Maar pappen en nat houden werkt niet. En zijn deze daders al opgepakt? Want ze staan namelijk goed herkenbaar in beeld." "Of is dit cultureel soms erg gevoelig? Want bijna 80% uit deze wijk heeft een niet-westerse achtergrond. Want het is ook overdovend stil vanuit de burgemeester en de politietop." "Durven ze ze niet aan te pakken? Of wat is hier aan de hand? Waarom worden deze gasten niet opgepakt? Ze zijn te herkennen op beeld." #Vuurwapens #Jeudcriminaliteit #Veiligheid