Search

Nieuws van de Dag en de illusie van het spontane gesprek Gisteren keek ik naar Nieuws van de Dag en pas later drong volledig tot me door wat mij zo tegenstond aan die uitzending over de boeren. Het ging niet om één domme uitspraak van Lale Gül, Raymond Mens of iemand anders aan tafel. Het ging om de manier waarop vrijwel het hele blok dezelfde richting uit werd opgebouwd. De kijker moest het gevoel krijgen naar een spontaan gesprek over de actualiteit te kijken, terwijl de boeren stap voor stap werden gekoppeld aan gevaar, slachtoffers, historische grensoverschrijding en uiteindelijk zelfs aan de gedachte dat het misschien helemaal niet zo erg is wanneer Nederland minder boeren krijgt. Kijk gewoon naar de opeenvolging. Er is een dodelijk verkeersongeluk rond een boerenactie en vrijwel onmiddellijk verschuift het gesprek naar de verantwoordelijkheid van de boeren. Vervolgens komt de davidster met de B voorbij en Lale Gül trekt direct de Holocaust erbij. Niet veel later vraagt diezelfde Lale of het eigenlijk wel zo’n ramp is wanneer Nederland minder boeren krijgt. Thomas van Groningen levert de voorzetten waarmee het gesprek voortdurend binnen datzelfde kader blijft en Raymond Mens sluit zich vervolgens aan bij de harde lijn van Rob Jetten over boeren op de snelweg. Ieder fragment afzonderlijk kun je wegzetten als “gewoon een mening”. Maar zet ze achter elkaar en je krijgt een heel ander product: boeren worden gevaarlijk, onverantwoordelijk, historisch verdacht en uiteindelijk misschien zelfs overbodig gemaakt. En hier moeten we ophouden naïef te doen over hoe talkshows werken. Dit zijn geen cafés waar toevallig vier mensen binnenlopen en ter plekke ontdekken wat ze ergens van vinden. De uitzending is voorbereid, onderwerpen zijn geselecteerd, invalshoeken zijn besproken, beelden liggen klaar, vragen zijn voorbereid, gasten zijn voorgesproken en opiniemakers weten waarvoor ze komen. Presentatoren werken met een draaiboek en de regie kan tijdens de uitzending onmiddellijk bijsturen. Maar zelfs dat is nog maar de zichtbare laag. Sinds corona weten we hoe omvangrijk narratief beheer vanuit instituties kan worden georganiseerd. Overheidscommunicatie, crisiscommunicatie, ministeries, woordvoerders, deskundigen, gedragscommunicatie en media functioneren niet in volledig gescheiden universums. Boodschappen worden voorbereid, lijnen worden afgestemd, kernboodschappen worden bepaald en media weten ruim vóór de uitzending welke onderwerpen en politieke boodschappen die dag centraal staan. Hoe ver zulke lijnen vervolgens via redacties, voorgesprekken, briefingdocumenten en talkingpoints doorwerken tot presentatoren, deskundigen en opiniemakers is van buitenaf nauwelijks volledig zichtbaar. Ik kan niet bewijzen dat iemand ’s middags letterlijk een mail van de NCTV of AIVD ontvangt met drie zinnen die ’s avonds moeten worden uitgesproken. Maar na corona vind ik het minstens zo naïef om te geloven dat dezelfde formuleringen, dezelfde morele kaders en dezelfde gewenste conclusies avond na avond volledig spontaan en onafhankelijk aan verschillende talkshowtafels ontstaan. De interessantste vorm van sturing is bovendien helemaal niet een geheim briefje waarop exact staat wat iemand moet zeggen. Het is veel efficiënter om mensen te gebruiken van wie je vooraf al weet welke richting hun morele kompas bijna automatisch uitslaat. En daar vind ik Lale Gül bijzonder interessant. Bij haar lijkt virtue signalling inmiddels bijna een vakdiscipline geworden. Of het nu over islam, corona, vaccinaties, Israël of nu de boeren gaat: ze weet opvallend vaak precies de meest institutioneel veilige, moralistisch maximale positie te vinden en die vervolgens te presenteren alsof ze zojuist op eigen kracht een bijzonder moedige gedachte heeft ontdekt. Tijdens corona was uitgesproken vaccinatie-enthousiasme de deugdzame positie. Bij islam krijgt ze ruimte wanneer een scherpe beschuldiging richting moslims gewenst is. Bij Israël staat ze zeer herkenbaar in het debat. En nu boeren politiek onder druk staan, zit zij daar precies op het juiste moment om de Holocaust erbij te halen en vervolgens hardop te vragen of Nederland eigenlijk wel zoveel boeren nodig heeft. Ik neem Lale zo nadrukkelijk als voorbeeld omdat het mechanisme bij haar bijna schaamteloos zichtbaar wordt, maar zij is slechts een extreem herkenbare variant van een veel breder televisiemodel. Ook andere vaste zogenaamde ‘opiniemakers’ weten dat het televisiecircuit snelheid, stelligheid, morele verontwaardiging en herkenbare positionering beloont. Dat levert clips, bereik, uitnodigingen en uiteindelijk marktwaarde op. Virtue signalling is daarmee niet alleen ideologie, maar ook een verdienmodel. De doelgroep kan wisselen, gisteren ongevaccineerden, vandaag boeren, morgen weer een andere politiek verdachte groep, maar de morele pose blijft. En precies die voorspelbaarheid maakt zulke figuren bruikbaar voor het format. De kijker denkt vervolgens: “Lale vindt dit.” Maar de redactie koopt geen verrassing in. Ze koopt een bekend type reactie, een herkenbaar moreel frame en televisie waarvan vooraf duidelijk is welke richting het gesprek ermee op kan. Daar begint narratief beheer: niet noodzakelijk bij een letterlijk uitgeschreven script, maar al bij de selectie van mensen van wie je weet welk soort oordeel, verontwaardiging en legitimatie ze zullen leveren. En precies daar begint narratief beheer. Niet bij één grote leugen, maar bij selectie. Wie zit er aan tafel? Welke gebeurtenis wordt groot gemaakt? Welke associatie wordt onmiddellijk toegevoegd? Wie krijgt het morele gezag? Welke vragen worden eindeloos uitgemolken en welke vragen worden überhaupt niet gesteld? Want kijk naar wat gisteren niet centraal stond. Bij het verkeersongeluk had je uitgebreid kunnen bespreken wat feitelijk al bekend was over de toedracht voordat een hele protestbeweging morele schuld kreeg toegeschoven. Bij de boerenster had je naast de verontwaardiging ook boeren zelf kunnen vragen welk politiek punt zij met dat symbool probeerden te maken. En zodra Lale vraagt of minder boeren wel zo erg is, hoort daar onmiddellijk de veel grotere vraag tegenover te staan: wie produceert straks ons voedsel, wie krijgt de grond, hoe afhankelijk willen we worden van import en welke bedrijven profiteren van een steeds verder geïndustrialiseerde en technologiseerde voedselketen? Maar juist die vragen verstoren het frame. En dat is precies waarom framing zo krachtig is. Je hoeft helemaal niet te liegen. Je kunt uitsluitend ware feiten gebruiken en toch een misleidend totaalbeeld produceren. Je maakt het ene feit enorm, het andere klein, plaatst twee gebeurtenissen bewust naast elkaar, nodigt drie mensen uit die ongeveer dezelfde morele richting vertegenwoordigen en laat één kritische context weg. Vervolgens hoef je de kijker niet eens meer te vertellen wat hij moet denken. Hij maakt de laatste stap zelf. Tijdens corona zagen we hoe effectief dat kan zijn. Dag na dag dezelfde morele categorieën, dezelfde institutioneel geaccepteerde deskundigen, dezelfde angsten, dezelfde oplossingen en dezelfde sociale labels voor afwijkende geluiden. De kracht van dat systeem zat er niet in dat letterlijk niemand iets anders mocht zeggen. Eén kader werd simpelweg zo dominant dat alles daarbuiten automatisch verdacht, onverantwoordelijk of krankzinnig begon te klinken. Nu zie ik hetzelfde mechanisme terug bij de boeren, alleen herkennen veel meer mensen het inmiddels. Daarom vind ik de uitzending van Nieuws van de Dag van gisteren niet gewoon “een talkshow waar ik het niet mee eens was”. Ik vind het een voorbeeld van iets veel fundamentelers: hoe een redactie een politieke en morele werkelijkheid kan construeren terwijl ze de vorm van een spontaan gesprek behoudt. Dat is ook waarom ik tegenwoordig bij een talkshow niet alleen meer luister naar wat er wordt gezegd. Ik kijk vooral naar wat er vóór de eerste zin al is besloten. Waarom zit juist deze persoon daar? Waarom wordt juist dit incident gekozen? Waarom volgt na gebeurtenis A onmiddellijk onderwerp B? Wie levert de emotionele verontwaardiging? Wie levert de rationeel klinkende bevestiging? Welke vraag wordt niet gesteld? Welke conclusie blijft uiteindelijk in het hoofd van de kijker hangen zonder dat iemand haar rechtstreeks heeft hoeven uitspreken? En misschien nog belangrijker: wie profiteert van die conclusie? Welk beleid wordt er gemakkelijker door te verkopen? Welk economisch of politiek belang wordt ermee gediend? Welke agenda krijgt meer ruimte wanneer één groep eerst moreel verdacht is gemaakt? Want framing staat zelden volledig op zichzelf. Zodra een bepaald beeld van de werkelijkheid dominant wordt, worden bepaalde beleidskeuzes vanzelf logischer en andere ineens ondenkbaar. Wie boeren eerst neerzet als gevaarlijk, achterhaald, egoïstisch of zelfs moreel verdacht, heeft de helft van het politieke werk al gedaan voordat beleid dat tot minder boeren leidt überhaupt aan de kijker hoeft te worden verkocht. Daar zit de manipulatie. Niet noodzakelijk in één aantoonbare leugen, maar in het construeren van een context waarin de gewenste conclusie eruitziet alsof hij spontaan uit de werkelijkheid zelf is ontstaan. En dat is precies wat gisteren met de boeren gebeurde. Ze werden niet alleen besproken. Ze werden geframed. Niet toevallig door één ongelukkige uitspraak, maar door de volledige architectuur van het gesprek. Wie dat mechanisme eenmaal herkent, kijkt nooit meer hetzelfde naar een talkshow. #Praatprogramma's #MediaFraming #Politiek

Dairy farmer Jeroen van Maanen is preparing for a new farmers' protest in Den Bosch against the nitrogen plans of Minister Jaimi van Essen, emphasizing that farmers are becoming increasingly dissatisfied and the agricultural sector is being further restricted without effective solutions for the nitrogen problem. (translated)

Due to exceptionally low water levels in the Rhine, traditional transport methods in Germany are being affected, leading to a major change in the transport sector, while the government receives criticism for its lack of structural solutions to the consequences of climate change. (translated)

Tja @Ct_teunissen, je bijdrage over de bosbranden was weer typisch: hysterisch, eenzijdig en vooral politiek lui. Je schreeuwt om een ‘crisisaanpak’ omdat volgens jou ‘de klimaatcrisis’ alles erger maakt. De werkelijkheid schetst toch een heel ander perspectief. Ja, het is droger en warmer geworden. Maar de branden worden vooral gevoed door de rommel die al jaren in Nederlandse bossen en natuurgebieden ligt: dood hout, dichte ondergroei, verdord gras en vegetatie door slecht beheer. Dat is geen ‘klimaatcrisis’, dat is mismanagement. En daar heb jij met jouw ideologische fixatie op ‘natuur zijn gang laten gaan’ en ‘geen menselijke interventie’ zelf aan bijgedragen. @henkvermeer had wat dat betreft gewoon gelijk. Je had dat kunnen erkennen en samen met hem een vuist kunnen maken om dat aan te pakken. In plaats daarvan koos je ervoor het klimaat de schuld te geven. Weet je wat dat is Christine? Dat is politieke luiheid, omdat je niet in staat bent om in oplossingen te denken, zelfs als die op een presenteerblaadje worden aangeboden door een collega politicus die ongetwijfeld samen met jou een plan van aanpak wil maken. Maar goed, je hebt wel weer even je ideologische inborst de sporen kunnen geven, ongegeneerd kunnen oreren over de klimaatcrisis. Ondertussen ligt die rommel nog steeds in het bos en zijn we niet dichter bij een oplossing, toch? #Klimaat #Bosbranden #Politiek

Ik zie allerlei woorden vanuit de drie coalitiepartijen over de situatie in Spanje voorbij komen? Maar wat gaan ze doen? Oplossingen? ➡️ Nederlandse regering moet artikel 110 en 111 Vreemdelingenwet in werking stellen en alle mannen uit veilige landen geen toegang tot de asielketen meer geven. ➡️ Op Europees niveau de asielprocedures en opvang in veilige derde landen buiten de EU regelen. ➡️Opschorten Schengen voor Spanje. Geen woorden maar daden alstublieft. #Asielbeleid #Nederland #EU

De moderne samenleving wordt geconfronteerd met de keerzijde van haar eigen vooruitgang. Technologische oplossingen uit het verleden blijken later nieuwe problemen te veroorzaken en de circulaire economie probeert daarop een antwoord te formuleren. Sociologen zijn dit fenomeen de reflexieve moderniteit gaan noemen. Plastic is daarvan een duidelijk voorbeeld. De hergebruiksector speelt hierop in en probeert zich in de praktijk te bewijzen. Maar dit zou niet moeten gebeuren door nieuwe subsidies of overheidsdwang, maar op de vrije markt met een gelijk speelveld, zonder verstorende overheid. Goede initiatieven zullen immers zichzelf dragen en op eigen kracht slagen. #CirculaireEconomie #ReflexieveModerniteit #Duurzaamheid

In belangrijke thema's zoals klimaat, migratie, economische groei en begroting, zien we dat activisten disproportioneel veel aandacht krijgen (hebben gekregen) in de media, en dat dit leidt tot extremere standpunten en visies, die uiteindelijk ons verder afleiden van de oplossingen. Wat klimaat betreft: klimaatadaptatie was voor klimaatactivisten een "no go", omdat alles moest gezet worden op CO2-reductie. Daardoor is in Europa veel tijd verloren om ons weerbaarder te maken voor extremere klimaatomstandigheden. Maar we zien het in bijna alle belangrijke thema's: activisten polariseren, voeden extremisme, maken thema's onbespreekbaar, en vertragen uiteindelijk de oplossingen. #klimaat #migratie #economischegroei

Zelfinchecken in hotels wordt steeds gebruikelijker, waarbij gasten vaak achter een receptie komen zonder menselijke interactie, door middel van digitale oplossingen zoals tablets en chatfunctionaliteit, als odpověď na personeelstekorten a snahu o snížení nákladů. #Zelfinchecken #Digitalisering #Gastvrijheid

Steeds meer huishoudens in energiearmoede in Nederland zien hun energiekosten toenemen, met een gemiddeld tekort van 624 euro per jaar, waarbij 12 procent van hun inkomen aan gas en elektriciteit wordt besteed, en de overheid onderzoekt duurzame oplossingen om dit probleem aan te pakken. #energiearmoede #huishoudens #verduurzaming

Frankrijk worstelt met de recente hittegolven, waarbij miscommunicatie over de levering van 30.000 airco's aan ziekenhuizen resulteert in inadequate oplossingen voor patiënten en kwetsbare bewoners, ondanks het bestaan van een nationaal hittegolfplan. #hittegolf #Frankrijk #airconditioning

De stikstofcrisis in Nederland reflecteert een politiek falen, waar bestaande oplossingen voor natuurbeleid worden genegeerd ten gunste van tijdelijke financiële maatregelen zonder duidelijk resultaat, wat leidt tot schadelijke gevolgen voor zowel natuur als samenleving. #stikstofcrisis #natuurbeleid #politiek

De traditionele bankensector ondergaat flinke veranderingen door de opkomst van niet-banken zoals Bol.com en fintechs, die betaal- en financiële diensten aanbieden en daardoor een grotere rol in het betalingsverkeer spelen, wat consumenten ten goede komt met gebruiksvriendelijkere en snellere oplossingen. #fintech #bankieren #betalingen

Waarom de Nederlandse overheid dringend op dieet moet? Soms lees je een CBS-rapport en denk je: dit is geen statistiek, als een arts dit leest geeft hij direct dringend medisch advies: u heeft last van vraatzucht, u moet op dieet. In 2025 gaf de overheid namelijk maar liefst 529-miljard euro uit, 32-miljard meer dan het jaar ervoor. De inkomsten bedroegen 510-miljard, met als resultaat een tekort van 19-miljard euro, 1.6 procent van het bbp, meer dan dubbel zo hoog als in 2024. Ondertussen bereikte de staatsschuld de som van maar liefst 524-miljard euro, 44.4 procent van het bbp (Bruto Binnenlands Product). Dat is per Nederlander 1800-euro extra schuld in één jaar. Personeelskosten bij de overheid stegen met maar liefst 7-miljard. Het aantal rijksambtenaren groeide door naar circa 160.000 fte. Overdrachten naar het buitenland explodeerden met bijna 40 procent naar 18-miljard. Dit is geen gezonde groei, dit is institutionele gulzigheid. Een overheid die structureel sneller groeit dan de economie die haar voedt, vreet letterlijk aan de fundamenten van onze welvaart. Een serieus dieet is daarom geen politieke keuze, maar een existentiële noodzaak. Zonder rigoureuze ingrepen, minder ministeries, minder overlappende diensten, minder subsidiecircussen, minder zendelingenwerk in Afrika en Oekraïne en minder beleidsambtenaren die nota’s schrijven over nota’s, gaat de staatsschuld onvermijdelijk richting de 50 procent van het bbp en hoger. Dan resten nog maar twee oplossingen: hogere lasten of snijden in essentiële voorzieningen. Beide zijn graadmeters voor maatschappelijk verval, en een overheid die structureel teveel geld uitgeeft. Toch blijft Den Haag schransen. Geen dieet, het regeerakkoord leest als een luxueus banket, met tientallen miljarden die niet ten gunste komen van die essentiële voorzieningen. Het CBS legt deze ongemakkelijke waarheid onbarmhartig bloot: een overheid die zichzelf blijft volstoppen terwijl burgers en bedrijven de rekening gepresenteerd krijgen. Dit is geen behoorlijk bestuur, dit is culinaire zelfmoord met belastinggeld. De weegschaal liegt niet. Stop deze vraatzucht, of de patiënt overleeft het niet. #Nederland #Overheid #Financiën

Vanwege het watertekort in Nederland experimenteren bouwers zoals Heijmans met innovatieve oplossingen, zoals een enorme waterzak onder de vloer van nieuwbouwwoningen in Leerdam, waarmee bewoners regenwater kunnen opslaan en gebruiken voor het toilet, tuinirrigatie en was, terwijl ze pleiten voor meer structurele waterbesparing in de nieuwbouwsector. #watertekort #duurzaamheid #nieuwbouw

Door het toenemende watertekort in Nederland worden bouwers gedwongen om innovatieve oplossingen te implementeren, zoals het gebruik van 4500 liter regenwater onder de vloeren van nieuwbouwwoningen in Leerdam, waarmee bewoners hun toiletten kunnen doorspoelen en hun tuinen kunnen bewateren. #watertekort #nieuwbouw #duurzaamheid

Vijf jaar na de verwoestende overstromingen in de Ardennen zijn de inwoners nog steeds angstig voor een nieuwe ramp, terwijl experts pleiten voor verandering in bosbeheer en natuurgebaseerde oplossingen om de gevolgen van klimaatverandering te mitigeren, gezien het structurele gebrek aan natuurlijk bos in de regio. #overstromingen #klimaatverandering #natuurlijkeoplossingen