De vuile keerzijde van de PvdA-medaille Frans Timmermans: oud-Eurocommissaris voor de Green Deal, voormalig lijsttrekker van GroenLinks-PvdA en sinds juli 2026 zelfs minister van Staat. Alsof de partij er nog een lintje bij wilde plakken. Onder zijn verantwoordelijkheid in Brussel stroomden miljoenen Europees belastinggeld rechtstreeks naar ideologisch bevriende milieu-ngo’s. Niet zomaar subsidies, nee: met de expliciete opdracht om keihard te lobbyen voor Timmermans’ eigen groene agenda. Geheime contracten, meetbare lobbytargets en een netwerk van politieke en activistische handlangers zorgden ervoor dat publiek geld, morele superioriteit en politieke invloed naadloos in elkaar overvloeiden. Een perfect gesloten circuit. En alsof dat nieuw is. Precies hetzelfde mechanisme – publieke middelen, partijvriendjes, ideologische dekmantel, geheime geldstromen en systematisch afwezige controle – speelde zich dertig jaar eerder al af rond de PvdA’er Jan Nico Scholten en zijn stichtingen. Toen heette het anti-apartheid en Refugiado (vluchtelingen), nu asielproblematiek en klimaat. Het morele schild was anders, de graaicultuur bleef identiek. Jan Nico Scholten, PvdA-senator en zelfbenoemde anti-apartheidsheilige, bouwde vanaf 1984 een persoonlijk imperium van stichtingen op dat tientallen miljoenen aan publiek geld opslokte. AWEPA en AEI presenteerden zich als morele baken in de strijd tegen onrecht. In werkelijkheid functioneerden zij als een gesloten circuit van politieke vriendjespolitiek, mediapropaganda, belangenverstrengeling en structureel ontbrekende controle. De documenten die ik boven water haalde, leggen bloot hoe één man met behulp van PvdA, GroenLinks, de VARA en Brusselse ambtenaren een netwerk creëerde waarin publieke middelen, salarissen en ideologie naadloos in zijn eigen handen vloeiden. Ideologische dekmantel Scholten en zijn bondgenoten kozen bewust en selectief voor het ANC, Frelimo, SWAPO en MPLA. Die keuze was geen humanitaire noodzaak, maar een ideologisch wapen. Alles wat deze bewegingen diende, was “goed”; alles wat ertegen inging, verdacht. Dat morele schild maakte kritiek op financiële rommel of belangenverstrengeling jarenlang taboe. Wie durfde te vragen waar de miljoenen precies bleven, stond meteen aan de verkeerde kant van de geschiedenis. Partijen en omroep als leveranciers De PvdA stelde Scholten hun fractie kantoor in de Tweede Kamer ter beschikking. Pas in 1991, toen openbaarheid dreigde, werd AWEPA de deur gewezen. PvdA-fractiemedewerker Peter Sluiter werd gedetacheerd; AWEPA betaalde zijn salaris (60.000 gulden, later 75.000 gulden per jaar) rechtstreeks aan de PvdA-fractie. GroenLinks deed met hun fractiemedewerker Tamme Hansma precies hetzelfde (zie bijlage). In augustus 1992 eiste de fractie dat AWEPA bij vooruitbetaling 30.000 gulden overmaakte voor salaris en pensioen van Tamme Hansma. En de VARA? Karel Roskam, hun stercommentator, werkte intensief voor Scholten als spindokter, eindredacteur van publicaties, subsidieaanvragen en onderzoeksverslagen – terwijl hij gewoon door de publieke omroep werd betaald (zie bijlage). Zelfs na 1988 bleef de VARA zijn financiële positie regelen. In 1989 lanceerde Scholten en Roskam een campagne voor een 250 kW-zender van ANC Radio Freedom, met een beoogd bedrag van 5 miljoen gulden. Roskam en Maartje van Weegen (NOS) trokken de kar. De grens tussen journalistiek, activisme en betaalde propaganda was volledig vervaagd. Drie petten, één kas Scholten was tegelijk voorzitter van AWEPA, president van AEI én tot oktober 1998 voorzitter van Vluchtelingenwerk. In 1993 richtte hij met diezelfde petten samen met Simon Jelsma (Postcodeloterij) Refugiado op. Vijf jaar later vroeg Refugiado spoedeisend ruim 200.000 gulden aan Vluchtelingenwerk. Het bestuur onder Scholtens leiding paste de eigen regels aan en keurde de aanvraag goed. Eén man zat aan beide kanten van de tafel, wijzigde de voorwaarden en liet publiek geld van de ene door hem bestuurde organisatie naar de andere stromen. Hij noemde het “uiterste zorgvuldigheid”. Brussel als pinautomaat Via zeer informele contacten tussen Scholten en DG VIII-ambtenaren Jaap Houtman en Giovanni Livi stroomden de Europese miljoenen binnen. In 1988 bevestigde Livi telefonisch en schriftelijk dat 300.000 ECU (ongeveer 700.000 gulden) beschikbaar was voor een AEI-initiatief en vroeg met spoed om bankgegevens (zie bijlage). Tussen 1988 en 1996 steunde de Commissie 21 projecten met ruim 7 miljoen Ecu. Totaal voor AWEPA/AEI 1985-1996: bijna 30 miljoen gulden. Nederlandse subsidies via Scholtens politieke kameraad Jan Pronk: circa 1,6 tot 2 miljoen gulden, ondanks eerdere waarschuwingen van financiële manipulaties. Controle? Welke controle? Pas in 1997 schreef de Europese Commissie een vernietigende brief: dubieuze jaarrekeningen, verborgen reserves, inadequate interne controle, onacceptabele overhead. Scholten ontving intussen jaarlijks 150.000 gulden uit zijn stichtingen. De Noordse donoren noemden de cultuur “autocratisch, geheimzinnig en defensief”. Na cosmetische correcties en de terugbetaling van 60.000 Ecu ging de geldkraan gewoon weer open. Het systematische zwijgen Ik zorgde ervoor dat documenten de toenmalige Europarlementariërs Jim Janssen van Raay en Maxime Verhagen bereikten. Parlementaire vragen volgden. Maar de volledige samenhang – politieke partijen die personeel leverden, een omroepjournalist die voor Scholten werkte terwijl hij door de VARA werd betaald, driedubbele petten, Refugiado als perfecte belangenverstrengeling, informele Brusselse lijnen en de ideologische dekmantel van ANC, Frelimo, SWAPO en MPLA – is destijds nooit als één onontkoombaar verhaal openbaar gemaakt. Het morele argument van de “goede strijd” functioneerde als perfecte immuniteit. Daarachter draaide een netwerk waarin publiek geld, publieke salarissen en politieke loyaliteit systematisch werden ingezet voor één man en zijn organisaties. Effectieve controle bestond niet. Een van zijn grootst financiers -Jan Pronk- zei ooit “Controle vind ik koloniaal gedrag”. Controle was overbodig verklaard zolang het juiste morele etiket erop plakte. 1/2 Peter Siebelt Zozzaro 18 augustus 2026 #politiek #transparantie #belangenverstrengeling
