BETA nonprofit public democratic european moderated

Search

#Literatúra

Arhimede sta la tabletă când un soldat roman l-u omorât. Sună firesc? Nu prea. Și totuși, dacă actualizăm trecutu destul, exact acolea putem s-ajungem. Aproape toate culturile au ediții modernizate di autori vecl’i, cu discuții despre ortografie, vocabular, note editoriale și adaptarea pentru cititoru di ază. Un anticar mi-a spus odată că „patina timpului dă valoare” și că poate face diferența între un original și o copie ieftină. Deschid „Eseuri di Duminică” di Constantin Noica, ajung la prefața editurii Humanitas din ediția di 1992 și aflu că „ortografia a fost actualizată”. Să-l citești pe Noica putea să fie ca o plimbare prin anii 1930–1940. Dar noi facem plimbarea cu ochelari moderni, stând comod într-un Uber, fără frică să ne pierdem — adică fără riscul să nu înțelegem cuvintele vremii, care puteau fi „traduse” în note jos pe pagină. Ce-ar fi să luăm și ziarele di atunci și să le „actualizăm”? Și reclamele di atunci să le facem rebranding, ca să nu punem neuronii prea mult la lucru, ca într-un escape room. De ce să ne oprim aici? Putem actualiza și cărțile di istorie și să scriem că Arhimede din Siracuza a fost omorât di un soldat roman când făcea matematică pe tabletă. Ideea di bază rămâne, nu? Numai epoca dispare. Și încă ceva: de ce matematicienii nu-l „actualizează” pe Pitagora? Pot schimba notația. Pot explica demonstrația altfel. Pot chiar face desenul online, cu o animație care apare înaintea ochilor școlarilor. Dar teorema lui Pitagora rămâne teorema lui Pitagora. Atunci, când citim un autor vecl’i, de ce să nu păstrăm și limba vremii lui — iar explicațiile moderne să le punem în note? Și o ultimă întrebare pentru Humanitas și pentru cei di la facultățile di litere și filologie: dacă peste câteva decenii școlarii di ază vă „actualizează” cu # și emoji, v-ar plăcea? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #EseuriDiDuminică #Arhimede #Pitagora #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtografieActualizată #IstoriaLimbii #20260920_1926 #Vlășéște #MeglenoRomanian #Meglenoromână #Literatură #Istorie

Arhimede era pi tabletă cându fu omorât di un soldat roman. Sună firescu? Nu prea. Și totuși, dacă actualizăm trecutlu destul, exact aici putem ajunge. Aproape tuti culturili au ediții modernizate ale autorilor mai vechi, cu discuții despre ortografie, vocabular, note editoriale și adaptarea pentru cititorlu di ază. Un anticar mi-a spus odată că „patina timpului dă valoare” și poate face diferența între un original și o copie ieftină. Deschid „Eseuri di Duminică” di Constantin Noica, ajung la prefața editurii în ediția Humanitas din 1992 și aflu că „ortografia a fost actualizată”. Să-l citești pe Noica putea să fie o plimbare prin anii 1930–1940. În loc de asta, facem plimbarea cu ochelari moderni, așezați comod într-un Uber, fără teamă că ne pierdem — adică fără riscul să nu înțelegem cuvintele vremii, care puteau fi simplu „traduse” în note de subsol. Ce-ar fi să luăm și ziarele epocii și să le „actualizăm”? Și poate să facem și un rebranding reclamelor vremii, ca să nu punem neuronii prea mult la treabă, ca într-un escape room. De ce să ne oprim aici? Putem actualiza și manualele de istorie și să scriem că Arhimede din Siracuza a fost omorât de un soldat roman în timp ce făcea matematică pe tabletă. Ideea de bază rămâne aceeași, nu? Doar epoca dispare. Și încă ceva: de ce matematicienii nu-l „actualizează” pe Pitagora? Pot schimba notația. Pot explica demonstrația altfel. Pot chiar construi desenul online printr-o animație care se desfășoară sub ochii școlarilor. Dar teorema lui Pitagora rămâne teorema lui Pitagora. Atunci, când citim un autor vechi, de ce să nu păstrăm și limba epocii lui — iar explicațiile moderne să le punem în note? Și o ultimă întrebare pentru Humanitas și pentru cei care lucrează în facultățile de litere și filologie: dacă peste câteva decenii școlarii de azi vă „actualizează” cu # și emoji, v-ar plăcea? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #EseuriDiDuminică #Arhimede #Pitagora #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtografieActualizată #IstoriaLimbii #20260920_1926 #Armãneashce #Aromanian #România #Romania #Literatură #Istorie

Arquímedes yera con a suya tableta quan un soldau romano lo mató. Sona natural? No gaire. Y, encara, ye exactament aquí an podemos plegar si “actualizamos” prou o pasau. Casi todas as culturas tienen edizions modernizadas d’autors antiguos, acompangadas de debats sobre a ortografía, o vocabulario, as notas editorials y l’adaptación ta o lector contemporanio. Un antiquario me dizió una vegada que “a patina d’o tiempo da valor” y puede marcar a diferenzia entre un orichinal y una copia barata. Ubro “Ensayos d’o Domingo” de Constantin Noica, plego ta o prólogo d’o editor en a edición Humanitas de 1992 y descubro que “a ortografía ha estau actualizada”. Leyer a Noica podría haber estau un paseo por os anyos 1930–1940. En cuenta d’ixo, femos ixe paseo con gafas modernas, bien acomodaus en un Uber, sin miedo de perder-nos — ye dizir, sin o riesgo de no entender as palabras d’a época, que se podrían haber “traduzido” simplament en notas a pie de pachina. Qué pasaría si prendiésenos tamién os periódicos d’a época y los “actualizásenos”? Y talmén podríamos fer tamién un rebranding d’os anuncios d’alavez, ta no fer treballar masiau os nuestros neuronios, como si estuésenos en un escape room. Por qué parar aquí? Podríamos actualizar tamién os libros d’historia y escribir que Arquímedes de Siracusa estió matau por un soldau romano mientres feba matematicas en a suya tableta. A ideya de fondo queda igual, no? Nomás desapareixe a época. Y encara una cosa: por qué os matematicos no “actualizan” a Pitágoras? Pueden cambiar a notazión. Pueden explicar a demostración d’atra manera. Pueden mesmo construyir a figura online con una animazión que se va formando debant d’os güellos d’os escolars. Pero o teorema de Pitágoras sigue estando o teorema de Pitágoras. Alavez, quan leyemos un autor antiguo, por qué no conservar tamién a luenga d’a suya época — y meter as explicazions modernas en as notas? Y una zaguera pregunta ta Humanitas y ta qui treballan en facultatz de letras y filolochía: si dentro d’unas decadas os escolars d’agora vos “actualizan” con # y emoji, vos fería goyo? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #EnsayosDOdomingo #Arquímedes #Pitágoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtografíaActualizada #HistoriaDÁLuenga #20260920_1926 #Aragonés #Aragonese #Espanya #Spain #Literatura #Historia

Arhimed je bil na svoji tablici, ko ga je ubil rimski vojak. Zveni naravno? Ne ravno. In vendar lahko prav tam končamo, če preteklost dovolj »posodobimo«. Skoraj vsaka kultura pozna posodobljene izdaje starejših avtorjev, skupaj z razpravami o pravopisu, besedišču, uredniških opombah in prilagajanju sodobnemu bralcu. Neki starinar mi je nekoč rekel, da »patina časa daje vrednost« in lahko pomeni razliko med izvirnikom in poceni kopijo. Odprem »Nedeljske eseje« Constantina Noice, pridem do založnikovega predgovora v izdaji Humanitas iz leta 1992 in izvem, da je bil »pravopis posodobljen«. Branje Noice bi lahko bilo sprehod skozi trideseta in štirideseta leta 20. stoletja. Namesto tega se sprehajamo z modernimi očali, udobno nameščeni v Uberju, brez skrbi, da bi se izgubili — torej da ne bi razumeli besed tistega časa, ki bi jih lahko preprosto »prevedli« v opombah pod črto. Kaj pa, če bi vzeli tudi časopise iz tistega obdobja in jih »posodobili«? Morda bi lahko naredili še rebranding takratnih oglasov, da našim nevronom ne bi bilo treba preveč delati, kot da bi bili v escape roomu. Zakaj bi se ustavili tukaj? Posodobili bi lahko tudi učbenike zgodovine in zapisali, da je Arhimeda iz Sirakuz ubil rimski vojak, medtem ko je na svoji tablici reševal matematiko. Osnovna ideja ostane ista, kajne? Izgine samo obdobje. In še nekaj: zakaj matematiki ne »posodobijo« Pitagore? Lahko spremenijo zapis. Dokaz lahko razložijo drugače. Risbo lahko celo izdelajo na spletu z animacijo, ki nastaja pred očmi učencev. Toda Pitagorov izrek ostane Pitagorov izrek. Ko torej beremo starejšega avtorja, zakaj ne bi ohranili tudi jezika njegovega časa — sodobne razlage pa dali v opombe? In še zadnje vprašanje za Humanitas in za tiste, ki delajo na univerzitetnih literarnih in filoloških oddelkih: če vas bodo današnji šolarji čez nekaj desetletij »posodobili« z # in emojiji, vam bo to všeč? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #NedeljskiEseji #Arhimed #Pitagora #Hashtag #Emoji #MrStorywise #PosodobljenPravopis #ZgodovinaJezika #20260920_1926 #Slovenščina #Slovenian #Literatura #Zgodovina #ExYugoslavia #ExIugoslavia

Arquímedes ère damb era sua tauleta quan siguec aucit per un soldat roman. Sòne naturau? Pas guaire. E, totun, ei exactament açò çò que pòt passar se “actualizam” pro eth passat. Gaireben totes es cultures an edicions modernizades d’autors antics, acompanhades de debats sus era ortografia, eth vocabulari, es nòtes editoriaus e era adaptacion ath lector contemporanèu. Un antiquari me didec un còp qu’“era patina deth temps da valor” e pòt marcar era diferéncia entre un originau e ua còpia barata. Dubrisqui “Assagi deth dimenge” de Constantin Noica, arribi ath prològ der editor ena edicion Humanitas de 1992 e descorbísqui qu’“era ortografia a estat actualizada”. Lieger Noica aurie podut èster un passeig pes ans 1930 e 1940. En cambi, hèm aqueth passeig damb lunetes modernes, confortablament seiguts en un Uber, sense pòur de pèrder-mos — ei a díder, sense eth risc de non compréner es paraules dera epòca, que s’aurien pogut “traduïr” simplament en nòtes a pè de pagina. E se prenéssem tanben es diaris dera epòca e les “actualizéssem”? E benlèu poderíem hèr tanben un rebranding des anuncis d’aqueth temps, entà non hèr trabalhar massa es nòsti neurònes, coma s’èrem laguens d’un escape room. Per qué arturar-mos ací? Poderíem actualizar tanben es libres d’istòria e escríuer qu’Arquímedes de Siracusa siguec aucit per un soldat roman mentre hège matematiques ena sua tauleta. Era idèa de basa demore era madeisha, non? Sonque desapareish era epòca. E ua causa mès: per qué es matematics non “actualizen” Pitagòres? Pòden cambiar era notacion. Pòden explicar era demostracion d’ua auta manèra. Pòden, quitament, bastir era figura en linha damb ua animacion que se desvolòpe deuant des uelhs des escolans. Mès eth teorèma de Pitagòres demore eth teorèma de Pitagòres. Alavetz, quan liegem un autor antic, per qué non conservar tanben era lengua dera sua epòca — e méter es explicacions modernes en nòtes? E ua darrèra qüestion entà Humanitas e entà qui trabalhen enes facultats de letres: se es escolans d’aué vos “actualizen” d’ací a quauqui decennis damb # e emoji, vos agradarie? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #AssagiDethDimenge #Arquímedes #Pitagòres #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtografiaActualizada #IstòriaDeraLengua #20260920_1926 #Aranés #Aranese #Espanha #Spain #Literatura #Istòria

Arquímedes estaba con su tableta cuando fue asesinado por un soldado romano. ¿Suena natural? No mucho. Y, sin embargo, eso es exactamente lo que puede ocurrir si «actualizamos» suficientemente el pasado. Casi todas las culturas tienen ediciones modernizadas de autores antiguos, acompañadas de debates sobre ortografía, vocabulario, notas editoriales o adaptación al lector contemporáneo. Un anticuario me dijo una vez que «la pátina del tiempo da valor» y puede marcar la diferencia entre un original y una copia barata. Abro «Ensayos del domingo», de Constantin Noica, llego al prólogo de la editorial en la edición de Humanitas de 1992 y descubro que «la ortografía ha sido actualizada». Leer a Noica habría podido ser un paseo por los años 1930–1940. En cambio, hacemos ese paseo con gafas modernas, cómodamente sentados en un Uber, sin miedo a perdernos — es decir, sin el riesgo de no entender las palabras de la época, que podrían haberse «traducido» simplemente en notas a pie de página. ¿Qué pasaría si tomáramos también los periódicos de la época y los «actualizáramos»? ¿Y si sometiéramos también los anuncios de entonces a un rebranding, para no hacer trabajar demasiado a nuestras neuronas, como si estuviéramos en un escape room? ¿Por qué detenernos ahí? También podríamos actualizar los manuales de historia y escribir que Arquímedes de Siracusa fue asesinado por un soldado romano mientras hacía matemáticas en su tableta. La idea básica sigue siendo la misma, ¿no? Solo desaparece la época. Y una cosa más: ¿por qué los matemáticos no «actualizan» a Pitágoras? Pueden cambiar la notación. Pueden explicar la demostración de otra manera. Incluso pueden construir la figura online mediante una animación que se desarrolla ante los ojos de los alumnos. Pero el teorema de Pitágoras sigue siendo el teorema de Pitágoras. Entonces, cuando leemos a un autor antiguo, ¿por qué no conservar también la lengua de su época y poner las explicaciones modernas en las notas? Y una última pregunta para Humanitas y para quienes trabajan en las facultades de Letras: si dentro de unas décadas los escolares de hoy os «actualizan» con # y emojis, ¿os parecería bien? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #EnsayosDelDomingo #Arquímedes #Pitágoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtografíaActualizada #HistoriaDeLaLengua #20260920_1926 #Español #Literatura #Historia

Gandrīz katrā kultūrā ir modernizēti vecāku autoru izdevumi, un līdz ar tiem arī diskusijas par pareizrakstību, vārdu krājumu, redakcionālajām piezīmēm un pielāgošanu mūsdienu lasītājam. Kāds antikvārs man reiz teica, ka “laika patina piešķir vērtību” un var būt tā, kas atšķir oriģinālu no lētas kopijas. Atveru Constantin Noica “Svētdienas esejas”, nonāku līdz izdevēja priekšvārdam Humanitas 1992. gada izdevumā un uzzinu, ka “pareizrakstība ir atjaunināta”. Lasīt Noicu varētu būt pastaiga pa 20. gadsimta 30. un 40. gadiem. Tā vietā šo pastaigu veicam ar mūsdienīgām brillēm, ērti sēžot Uber automašīnā un nebaidoties apmaldīties — proti, nesaprast tā laika vārdus, kurus vienkārši varētu “iztulkot” zemsvītras piezīmēs. Bet ja mēs paņemtu arī tā laika laikrakstus un tos “atjauninātu”? Un varbūt vajadzētu veikt arī toreizējo reklāmu rebranding, lai mūsu neironiem nebūtu pārāk daudz jāstrādā, it kā mēs atrastos escape room. Kāpēc apstāties tur? Mēs varētu atjaunināt arī vēstures mācību grāmatas un rakstīt, ka Sirakūzu Arhimēdu nogalināja romiešu karavīrs, kamēr viņš risināja matemātiku savā planšetdatorā. Pamatideja taču paliek tā pati, vai ne? Pazūd tikai laikmets. Un vēl kas: kāpēc matemātiķi “neatjaunina” Pitagoru? Viņi var mainīt apzīmējumus. Var citādi izskaidrot pierādījumu. Var pat izveidot zīmējumu tiešsaistē ar animāciju, kas veidojas skolēnu acu priekšā. Bet Pitagora teorēma paliek Pitagora teorēma. Tad kāpēc, lasot senāku autoru, nesaglabāt arī viņa laikmeta valodu — un mūsdienu skaidrojumus ievietot piezīmēs? Un pēdējais jautājums Humanitas un universitāšu literatūras un filoloģijas pārstāvjiem: ja pēc dažām desmitgadēm šodienas skolēni jūs “atjauninās” ar # un emoji, vai jums tas patiks? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #SvētdienasEsejas #Arhimēds #Pitagors #Hashtag #Emoji #MrStorywise #AtjauninātaPareizrakstība #ValodasVēsture #20260920_1926 #Latviešu #Latvian #Literatūra #Vēsture

Beveik kiekviena kultūra turi modernizuotų senųjų autorių leidimų, o kartu ir diskusijų apie rašybą, žodyną, redakcines pastabas bei pritaikymą šiuolaikiniam skaitytojui. Vienas antikvaras man kadaise pasakė, kad „laiko patina suteikia vertės“ ir gali būti tai, kas skiria originalą nuo pigios kopijos. Atsiverčiu Constantin Noica „Sekmadienio esė“, prieinu prie leidėjo pratarmės 1992 metų Humanitas leidime ir sužinau, kad „rašyba buvo atnaujinta“. Skaityti Noicą galėjo reikšti pasivaikščiojimą po 1930-uosius ir 1940-uosius. Vietoj to einame į tą kelionę su šiuolaikiniais akiniais, patogiai įsitaisę Uber automobilyje, nebijodami pasiklysti — tai yra nesuprasti to meto žodžių, kuriuos būtų buvę galima paprasčiausiai „išversti“ išnašose. O kas būtų, jei paimtume ir to meto laikraščius bei juos „atnaujintume“? Galbūt reikėtų ir senąsias reklamas pervadinti bei perkurti, kad mūsų neuronams nereikėtų per daug dirbti, tarsi būtume escape room’e. Kodėl čia sustoti? Galėtume atnaujinti ir istorijos vadovėlius bei parašyti, kad Archimedą iš Sirakūzų nužudė romėnų kareivis, kai šis sprendė matematikos uždavinius savo planšetėje. Pagrindinė mintis juk lieka ta pati, ar ne? Tik epocha išnyksta. Ir dar vienas dalykas: kodėl matematikai „neatnaujina“ Pitagoro? Jie gali pakeisti žymėjimą. Gali kitaip paaiškinti įrodymą. Gali net sukurti brėžinį internete, pasitelkę animaciją, kuri atsiranda mokinių akyse. Tačiau Pitagoro teorema lieka Pitagoro teorema. Tad kai skaitome senesnį autorių, kodėl neišsaugojus ir jo epochos kalbos — o šiuolaikinius paaiškinimus nepateikus pastabose? Ir paskutinis klausimas Humanitas bei universitetų literatūros ir filologijos žmonėms: jei po kelių dešimtmečių šiandienos mokiniai jus „atnaujins“ naudodami # ir emoji, ar jums tai patiktų? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #SekmadienioEsė #Archimedas #Pitagoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #AtnaujintaRašyba #KalbosIstorija #20260920_1926 #Lietuvių #Lithuanian #Literatūra #Istorija

Skoraj vsaka kultura pozna posodobljene izdaje starejših avtorjev, skupaj z razpravami o pravopisu, besedišču, uredniških opombah in prilagajanju sodobnemu bralcu. Neki starinar mi je nekoč rekel, da »patina časa daje vrednost« in lahko pomeni razliko med izvirnikom in poceni kopijo. Odprem »Nedeljske eseje« Constantina Noice, pridem do založnikovega predgovora v izdaji Humanitas iz leta 1992 in izvem, da je bil »pravopis posodobljen«. Branje Noice bi lahko bilo sprehod skozi trideseta in štirideseta leta 20. stoletja. Namesto tega se sprehajamo z modernimi očali, udobno nameščeni v Uberju, brez skrbi, da bi se izgubili — torej da ne bi razumeli besed tistega časa, ki bi jih lahko preprosto »prevedli« v opombah pod črto. Kaj pa, če bi vzeli tudi časopise iz tistega obdobja in jih »posodobili«? Morda bi lahko naredili še rebranding takratnih oglasov, da našim nevronom ne bi bilo treba preveč delati, kot da bi bili v escape roomu. Zakaj bi se ustavili tukaj? Posodobili bi lahko tudi učbenike zgodovine in zapisali, da je Arhimeda iz Sirakuz ubil rimski vojak, medtem ko je na svoji tablici reševal matematiko. Osnovna ideja ostane ista, kajne? Izgine samo obdobje. In še nekaj: zakaj matematiki ne »posodobijo« Pitagore? Lahko spremenijo zapis. Dokaz lahko razložijo drugače. Risbo lahko celo izdelajo na spletu z animacijo, ki nastaja pred očmi učencev. Toda Pitagorov izrek ostane Pitagorov izrek. Ko torej beremo starejšega avtorja, zakaj ne bi ohranili tudi jezika njegovega časa — sodobne razlage pa dali v opombe? In še zadnje vprašanje za Humanitas in za tiste, ki delajo na univerzitetnih literarnih in filoloških oddelkih: če vas bodo današnji šolarji čez nekaj desetletij »posodobili« z # in emojiji, vam bo to všeč? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #NedeljskiEseji #Arhimed #Pitagora #Hashtag #Emoji #MrStorywise #PosodobljenPravopis #ZgodovinaJezika #20260920_1926 #Slovenščina #Literatura #Zgodovina #ExYugoslavia #ExIugoslavia

Takmer každá kultúra má modernizované vydania starších autorov a spolu s nimi aj diskusie o pravopise, slovnej zásobe, redakčných poznámkach či prispôsobení súčasnému čitateľovi. Jeden starožitník mi kedysi povedal, že „patina času pridáva hodnotu“ a môže byť tým, čo odlišuje originál od lacnej kópie. Otváram „Nedeľné eseje“ Constantina Noicu, dostávam sa k predslovu vydavateľa vo vydaní Humanitas z roku 1992 a zisťujem, že „pravopis bol aktualizovaný“. Čítať Noicu mohlo znamenať prechádzku 30. a 40. rokmi 20. storočia. Namiesto toho sa touto dobou prechádzame s modernými okuliarmi, pohodlne usadení v Uberi a bez obáv, že sa stratíme — teda že neporozumieme slovám vtedajšej doby, ktoré mohli byť jednoducho „preložené“ v poznámkach pod čiarou. Čo keby sme vzali aj dobové noviny a „aktualizovali“ ich? A možno by sme mohli urobiť rebranding aj vtedajším reklamám, aby sme svoje neuróny nemuseli príliš namáhať, akoby sme boli v escape roome. Prečo sa zastaviť tu? Mohli by sme aktualizovať aj učebnice dejepisu a napísať, že Archimedes zo Syrakúz bol zabitý rímskym vojakom, zatiaľ čo počítal matematiku na svojom tablete. Základná myšlienka zostáva rovnaká, však? Len doba zmizne. A ešte niečo: prečo matematici „neaktualizujú“ Pytagora? Môžu zmeniť zápis. Môžu dôkaz vysvetliť inak. Môžu dokonca vytvoriť obrázok online pomocou animácie, ktorá vzniká priamo pred očami žiakov. Ale Pytagorova veta zostáva Pytagorovou vetou. Keď teda čítame staršieho autora, prečo nezachovať aj jazyk jeho doby — a moderné vysvetlenia neumiesťniť do poznámok? A posledná otázka pre Humanitas a pre tých, ktorí pôsobia na univerzitných literárnych a filologických fakultách: ak vás dnešní školáci o niekoľko desaťročí „aktualizujú“ pomocou # a emoji, bude vám to vyhovovať? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #NedeľnéEseje #Archimedes #Pytagoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #AktualizovanýPravopis #DejinyJazyka #20260920_1926 #Slovenčina #Literatúra #História #ExCehoslovacia

Téměř každá kultura má modernizovaná vydání starších autorů a spolu s nimi i diskuse o pravopisu, slovní zásobě, redakčních poznámkách nebo přizpůsobení současnému čtenáři. Jeden starožitník mi kdysi řekl, že „patina času dodává hodnotu“ a může být tím, co odlišuje originál od levné kopie. Otevírám „Nedělní eseje“ Constantina Noiky, dostávám se k předmluvě nakladatele ve vydání Humanitas z roku 1992 a zjišťuji, že „pravopis byl aktualizován“. Číst Noiku mohlo znamenat procházku třicátými a čtyřicátými lety 20. století. Místo toho se touto dobou procházíme s moderními brýlemi, pohodlně usazeni v Uberu a bez obav, že se ztratíme — tedy že neporozumíme slovům tehdejší doby, která mohla být jednoduše „přeložena“ v poznámkách pod čarou. Co kdybychom vzali také dobové noviny a „aktualizovali“ je? A možná bychom mohli udělat rebranding i tehdejším reklamám, abychom své neurony nemuseli příliš namáhat, jako bychom byli v escape roomu. Proč se zastavovat tady? Mohli bychom aktualizovat také učebnice dějepisu a napsat, že Archimédes ze Syrakus byl zabit římským vojákem, zatímco počítal matematiku na svém tabletu. Základní myšlenka zůstává stejná, ne? Jen doba zmizí. A ještě něco: proč matematici „neaktualizují“ Pythagora? Mohou změnit zápis. Mohou důkaz vysvětlit jinak. Mohou dokonce vytvořit obrázek online pomocí animace, která vzniká přímo před očima žáků. Ale Pythagorova věta zůstává Pythagorovou větou. Když tedy čteme staršího autora, proč nezachovat také jazyk jeho doby — a moderní vysvětlení neumístit do poznámek? A poslední otázka pro Humanitas a pro ty, kdo působí na univerzitních literárních a filologických fakultách: pokud vás dnešní školáci za několik desetiletí „aktualizují“ pomocí # a emoji, bude vám to vyhovovat? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #NedělníEseje #Archimédes #Pythagoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #AktualizovanýPravopis #DějinyJazyka #20260920_1926 #Čeština #Literatura #Historie

Prawie każda kultura ma zmodernizowane wydania dawnych autorów, którym towarzyszą dyskusje o ortografii, słownictwie, przypisach redakcyjnych i dostosowaniu tekstu do współczesnego czytelnika. Pewien antykwariusz powiedział mi kiedyś, że „patyna czasu dodaje wartości” i może stanowić różnicę między oryginałem a tanią kopią. Otwieram „Niedzielne eseje” Constantina Noiki, dochodzę do przedmowy wydawcy w wydaniu Humanitas z 1992 roku i dowiaduję się, że „ortografia została zaktualizowana”. Czytanie Noiki mogłoby być spacerem po latach 30. i 40. XX wieku. Zamiast tego odbywamy ten spacer w nowoczesnych okularach, wygodnie siedząc w Uberze, bez obawy, że się zgubimy — czyli że nie zrozumiemy słów z tamtej epoki, które przecież można by po prostu „przetłumaczyć” w przypisach. A co by było, gdybyśmy wzięli także gazety z tamtych czasów i je „zaktualizowali”? A może warto byłoby również zrobić rebranding ówczesnych reklam, żeby nie zmuszać naszych neuronów do zbyt ciężkiej pracy, jakbyśmy byli w escape roomie. Dlaczego na tym poprzestać? Moglibyśmy także zaktualizować podręczniki do historii i napisać, że Archimedes z Syrakuz został zabity przez rzymskiego żołnierza, gdy robił matematykę na swoim tablecie. Podstawowa idea pozostaje ta sama, prawda? Tylko epoka znika. I jeszcze jedno: dlaczego matematycy nie „aktualizują” Pitagorasa? Mogą zmienić zapis. Mogą inaczej wyjaśnić dowód. Mogą nawet zbudować rysunek online, za pomocą animacji rozwijającej się na oczach uczniów. Ale twierdzenie Pitagorasa pozostaje twierdzeniem Pitagorasa. Skoro więc czytamy dawnego autora, dlaczego nie zachować także języka jego epoki — a współczesnych objaśnień nie umieścić w przypisach? I ostatnie pytanie do Humanitas oraz do osób pracujących na wydziałach literatury i filologii: jeśli za kilka dekad dzisiejsi uczniowie „zaktualizują” was za pomocą # i emoji, będzie wam z tym dobrze? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #NiedzielneEseje #Archimedes #Pitagoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #ZaktualizowanaOrtografia #HistoriaJęzyka #20260920_1926 #Polski #Literatura #Historia

Quase todas as culturas têm edições modernizadas de autores antigos, acompanhadas de debates sobre ortografia, vocabulário, notas editoriais ou adaptação ao leitor contemporâneo. Um antiquário disse-me uma vez que «a pátina do tempo acrescenta valor» e pode fazer a diferença entre um original e uma cópia barata. Abro «Ensaios de Domingo», de Constantin Noica, chego ao prefácio da editora na edição Humanitas de 1992 e descubro que «a ortografia foi atualizada». Ler Noica poderia ter sido um passeio pelos anos 1930–1940. Em vez disso, fazemos esse passeio com óculos modernos, confortavelmente sentados num Uber, sem receio de nos perdermos — isto é, sem o risco de não compreendermos as palavras da época, que poderiam simplesmente ter sido «traduzidas» em notas de rodapé. E se pegássemos também nos jornais da época e os «atualizássemos»? E talvez devêssemos também fazer um rebranding dos anúncios daquele tempo, para não obrigarmos demasiado os nossos neurónios a trabalhar, como se estivéssemos num escape room. Mas por que ficar por aí? Poderíamos também atualizar os manuais de História e escrever que Arquimedes de Siracusa foi morto por um soldado romano enquanto fazia matemática no seu tablet. A ideia fundamental continua a mesma, não é? Só a época desaparece. E mais uma coisa: por que razão os matemáticos não «atualizam» Pitágoras? Podem mudar a notação. Podem explicar a demonstração de outra maneira. Podem até construir a figura online, através de uma animação que se desenvolve diante dos olhos dos alunos. Mas o teorema de Pitágoras continua a ser o teorema de Pitágoras. Então, quando lemos um autor antigo, por que não preservar também a língua da sua época — colocando as explicações modernas nas notas? E uma última pergunta para a Humanitas e para quem trabalha nas faculdades de Letras: se, daqui a algumas décadas, os alunos de hoje vos «atualizarem» com # e emojis, ficariam satisfeitos? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #EnsaiosDeDomingo #Arquimedes #Pitágoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtografiaAtualizada #HistóriaDaLíngua #20260920_1926 #Português #Literatura #História

Casi todas las culturas tienen ediciones modernizadas de autores antiguos, acompañadas de debates sobre ortografía, vocabulario, notas editoriales o adaptación al lector contemporáneo. Un anticuario me dijo una vez que «la pátina del tiempo da valor» y puede marcar la diferencia entre un original y una copia barata. Abro «Ensayos del domingo», de Constantin Noica, llego al prólogo de la editorial en la edición de Humanitas de 1992 y descubro que «la ortografía ha sido actualizada». Leer a Noica habría podido ser un paseo por los años 1930–1940. En cambio, hacemos ese paseo con gafas modernas, cómodamente sentados en un Uber, sin miedo a perdernos — es decir, sin el riesgo de no entender las palabras de la época, que podrían haberse «traducido» simplemente en notas a pie de página. ¿Qué pasaría si tomáramos también los periódicos de la época y los «actualizáramos»? ¿Y si sometiéramos también los anuncios de entonces a un rebranding, para no hacer trabajar demasiado a nuestras neuronas, como si estuviéramos en un escape room? ¿Por qué detenernos ahí? También podríamos actualizar los manuales de historia y explicar que Arquímedes de Siracusa fue asesinado por un soldado romano mientras hacía matemáticas en su tableta. La idea básica sigue siendo la misma, ¿no? Solo desaparece la época. Y una cosa más: ¿por qué los matemáticos no «actualizan» a Pitágoras? Pueden cambiar la notación. Pueden explicar la demostración de otra manera. Incluso pueden construir la figura online, mediante una animación que se desarrolla ante los ojos de los alumnos. Pero el teorema de Pitágoras sigue siendo el teorema de Pitágoras. Entonces, cuando leemos a un autor antiguo, ¿por qué no conservar también la lengua de su época y poner las explicaciones modernas en las notas? Y una última pregunta para Humanitas y para quienes trabajan en las facultades de Letras: si dentro de unas décadas los escolares de hoy os «actualizan» con # y emojis, ¿os parecería bien? #Humanitas #ConstantinNoica #Noica #EnsayosDelDomingo #Arquímedes #Pitágoras #Hashtag #Emoji #MrStorywise #OrtografíaActualizada #HistoriaDeLaLengua #20260920_1926 #Español #Literatura #Historia

Fui na Coamix e recebi a revisão do Vice Editor Chefe! O H.E.A.R.T. n era p ser analisado lá, mas ele quis ler as obras dos alunos do sensei Ossamu Ele dizer q ficou animado lendo, q se divertiu, q os personagens são carismáticos e a história é interessante me deixou mto feliz + https://t.co/23mCNXbIOz #Literatura #EscritaCriativa #Feedback

The article criticizes the decision of the International Festival of Art, Literature, and Humanities Cultur Alh in Granada to exclude Jewish author Ariana Harwicz from its program due to pressure from pro-Palestinian militant groups, highlighting an act of censorship that affects freedom of expression in literature and reflects a worrying rise in intolerance. (translated)

El cuento de las Tres Culturas

Argentinian writer Ariana Harwicz has been canceled from the International Festival of Art, Literature, and Cultural Humanities Cultur Alh in Granada due to pressure from pro-Palestinian groups, which she denounces as a capitulation to terror and a sign of a climate of intimidation in the cultural sector. (translated)

La presión propalestina cancela a Ariana Harwicz de un festival cultural de Granada

🎶 Eu sou... Da #Galeitura eu sou... 🥁 Em bate-papo com a GaloTV H2bet, Gustavo Scarpa comenta sobre suas leituras e as reações da Massa! 📲 Confira a resenha completa: https://t.co/FrYukrpSP4 https://t.co/iSssEFAI5O #Galeitura #Música #Literatura

Shakira dazzled 50,000 fans in Madrid during the first of her twelve concerts, turning the event into a massive cultural celebration with a theme park in homage to her music and Latin literature. (translated)

Shakira se corona en el mundo de Shakira ante 50.000 feligreses entregados